Τετράδια Αρχαιομετρίας

5ο Συμπόσιο Αρχαιομετρίας της ΕAE

2008-03-18T14:12:00.002+03:00

5ο Συμπόσιο Αρχαιομετρίας της Ελληνικής Αρχαιομετρικής Εταιρείας
8 – 10 Οκτωβρίου 2008, Αθήνα
Αμφιθέατρο Cotsen Hall, American School of Classical Studies at Athens
Δικτυακός τόπος Συμποσίου: www.archaeometry.gr/symposium2008

Η Ελληνική Αρχαιομετρική Εταιρεία (Ε.Α.Ε.) αναγγέλλει τη διοργάνωση του 5ου Συμποσίου Αρχαιομετρίας στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 2008. Το Συμπόσιο έχει ως στόχο την παρουσίαση πρόσφατων ερευνητικών αποτελεσμάτων στην περιοχή της εφαρμογής των θετικών επιστημών σε αρχαιολογικά υλικά και σχετικά ζητήματα στην περιοχή του Αιγαιακού χώρου.
Τα κύρια θέματα που θα καλυφθούν στο Συμπόσιο είναι: Απόλυτες Xρονολογήσεις, Αυθεντικότητα, Τεχνολογία και Προέλευση Aρχαιολογικών Yλικών (κεραμικά, μέταλλα, γυαλί, λίθοι, κονιάματα, χρωστικές κλπ), Γεωφυσικές Διασκοπήσεις, Γεωαρχαιολογία, Επεμβάσεις Συντήρησης και Αποκατάστασης, Βιολογικά Υλικά, Οργανικά Κατάλοιπα, Μαθηματικές Μέθοδοι.

Eιδική Θεματική Συνεδρία:
Αρχαιολογία, Παλαιοανθρωπολογία και Παλαιοπεριβάλλον των Ελληνικών Σπηλαίων: Εφαρμογές των Θετικών Επιστημών με Έμφαση σε Μεγάλα Ερευνητικά Προγράμματα.

Υποβολή περιλήψεων:

Όσοι επιθυμούν να παρουσιάσουν εργασία θα πρέπει να στείλουν την ηλεκτρονική περίληψή της στην Ελληνική ή Αγγλική γλώσσα. Για την συγγραφή της περίληψης θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί το υπόδειγμα που δίνεται στο δικτυακό τόπο του Συμποσίου. Οι περιλήψεις θα κριθούν από την επιστημονική επιτροπή, τόσο για την αποδοχή ή απόρριψή τους όσο και για τον τρόπο παρουσίασής τους (προφορικά ή σε μορφή αφίσας).

Επίσημες γλώσσες του Συμποσίου: Ελληνική και Αγγλική Κόστος Εγγραφής: Κανονικό 100 ευρώ – Φοιτητικό 50 ευρώ

Κοινωνικές Εκδηλώσεις: Προγραμματίζονται δεξίωση υποδοχής καθώς και αποχαιρετιστήριο δείπνο, λεπτομέρειες για τα οποία θα ανακοινωθούν στην ιστοσελίδα του Συμποσίου.

Έκδοση Πρακτικών: Τόσο οι εργασίες που θα παρουσιαστούν προφορικά όσο και αυτές σε μορφή αφίσας μπορούν να υποβληθούν για δημοσίευση στα Πρακτικά του Συμποσίου. Η συγγραφή τους θα πρέπει να ακολουθεί το υπόδειγμα του δικτυακού τόπου του Συμποσίου. Η έκδοση των Πρακτικών θα γίνει εντός 4 – 6 μηνών μετά το πέρας του Συμποσίου.

Ημερολόγιο: 20 Ιουνίου 2008: Καταληκτική ημερομηνία υποβολής περιλήψεων εργασιών 8 Οκτωβρίου 2008: Τελευταία προθεσμία υποβολής των εργασιών προς δημοσίευση

Διεθνής Επιστημονική Επιτροπή
Ε. Αλούπη, Δ. Άγγλος, Μ. Αργυροπούλου, J. Buxeda i Garrigos, Γ. Χρυσικός, M. Colombini, E. Δήμου, Γ. Θεοδώρου, S. Fox, Α. Hauptmann, E. Iωακείμογλου, R. Jones, L. Joyner, I. Kακούλλη, Ν. Καλλίθρακας-Κόντος, Λ. Καραλή-Γιαννακοπούλου, Α. Καρύδας, Δ. Κοντοπούλου, E. Κυριατζή, Κ. Κωτσάκης, I. Λυριτζής, Ι. Μανιάτης, Η. Mommsen, Α. Μοροπούλου, Γ. Παπαδημητρίου, Σ. Παπαμαρινόπουλος, Β. Περδικάτσης, Ε. Pernicka, Τ. Rehren, Σ. Σωτηροπούλου, Ι. Τζαχίλη, Γ. Τσόκας, G. Wagner, I. Whitbread.

Η Οργανωτική Επιτροπή – Δ.Σ. της Ε.Α.Ε.
Ν. Ζαχαριάς, Πρόεδρος (Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος)

Ν. Κυπαρίσση-Αποστολίκα, Αντιπρόεδρος (Υπουργείο Πολιτισμού)
Μ. Γεωργακοπούλου, Γραμματέας (Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή)

Θ. Βάκουλης, Ταμίας (Υπουργείο Πολιτισμού)
Ι. Μπασιάκος, Μέλος ( Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος)

Κ. Πολυκρέτη, Μέλος (Υπουργείο Πολιτισμού)
Γ. Φακορέλλης, Μέλος (Παν/μιο Θεσσαλίας)

Απάνθισμα αρχαιοκαπηλείας

2007-06-04T10:38:00.000+03:00

Νέο θρίλερ με ελληνικά αρχαία
Άρθρο του ΝΙΚΟΛΑ ΖΗΡΓΑΝΟΥ (το αντιγράφω αυτούσιο από τη χτεσινή Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, αλλά πηγαίνετε στο διαδικτυακό τόπο να διαβάσετε περισσότερες πληροφορίες)

http://www.enet.gr/online/online_text/c=110,id=45786572,52235084,66425036,74245708

Ενα νέο σκάνδαλο Γκετί φέρνει στο φως η «Κ.Ε.», με πρωταγωνιστές τρεις ελληνικές αρχαιότητες ανυπολόγιστης αξίας που βρίσκονται σήμερα -χωρίς νόμιμη βίζα και διαβατήριο- ξενιτεμένες στην Αμερική στο Μουσείο Carlos της Ατλάντας.

1α. Το άγαλμα της Τερψιχόρης, όπως φωτογραφήθηκε από τους αρχαιοκάπηλους μετά την ανασκαφή στα Γιάννενα. 1β. Το ίδιο άγαλμα, συντηρημένο, όπως εκτίθεται στο μουσείο Carlos της Ατλάντας.

2α, 2β. Οι φωτογραφίες του πίθου που κατασχέθηκαν στα χέρια ιταλού αρχαιοκάπηλου. 2γ. Ο πίθος στο μουσείο Carlos.

3α, 3β Οι αντίστοιχες φωτογραφίες για τη μινωική σαρκοφάγο.

Πρόκειται για ένα μοναδικό μαρμάρινο άγαλμα ελληνιστικής περιόδου, μια σπάνια μινωική πήλινη σαρκοφάγο που σώζεται ακέραιη (!) και έναν εξαιρετικό πίθο του 650-600 π.Χ. που έφτασε από «ελληνικό νησί» (όπως χαρακτηρίζεται η προέλευσή του από το μουσείο). Ολα είναι προϊόντα λαθρανασκαφής από τη χώρα μας και διακινήθηκαν από έλληνες αρχαιοκάπηλους σε συνεργασία με ξένους μεσάζοντες, τα στοιχεία των οποίων βρίσκονται στη διάθεση των αρμόδιων αρχών. Οι παράνομες συναλλαγές πραγματοποιήθηκαν την τελευταία δεκαετία, που σημαίνει ότι τα τυχόν αδικήματα δεν έχουν παραγραφεί και ανοίγει ο δρόμος για μια ακόμη τεκμηριωμένη διεκδίκηση. Με άλλα λόγια, ενός Γκετί μύρια έπονται...

1) Τέλη Γενάρη 2002, ο αστυνόμος Γληγόρης πήρε από πληροφοριοδότη του τρεις πολαρόιντ φωτογραφίες που απεικόνιζαν ένα σχεδόν ακέραιο γυναικείο άγαλμα. Οι αρχαιοκάπηλοι που το διακινούσαν ζητούσαν 300.000.000 δρχ. και ο διοικητής του τμήματος Αρχαιοκαπηλίας εμφανίστηκε ως αγοραστής.
2) Συνεργάτης του Γληγόρη ήρθε σε επαφή με τους τυμβωρύχους και είδε το άγαλμα, που ήταν κρυμμένο σε στάνη κοντά στα Γιάννενα, όπου και βρέθηκε και το διακινούσε δασοπυροσβέστης που είχε επαφές με κυκλώματα αρχαιοκάπηλων στο εξωτερικό.

3) Ομως, η πολύ κακή ποιότητα των πολαρόιντ (μακρινή λήψη και θολή) αλλά και η επιφυλακτικότητα που έδειξαν οι αρχαιοκάπηλοι (μάλλον φοβήθηκαν την παγίδα) χάλασαν τη «δουλειά». Ετσι το πολύτιμο άγαλμα, που είναι σμιλεμένο σε παριανό μάρμαρο άριστης ποιότητας, ξεχάστηκε...
4) Μεσολάβησε η επιχείρηση του υπουργείου Πολιτισμού για τον επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων από το Μουσείο Γκετί, ύστερα από τις αποκαλύψεις της «Κ.Ε.». Τα γεγονότα εκείνα αύξησαν τις «πληροφορίες».Μόλις τον περασμένο μήνα, ένα τηλεφώνημα στον αστυνόμο Γληγόρη στην Αθήνα χτύπησε «καμπανάκι»: «Ψάξε στο Carlos Museum, ένα άγαλμα κόρης, είναι κλεμμένο από την Ελλάδα πρόσφατα», του είπε η πηγή του.

5) Μια επίσκεψη στον δικτυακό τόπο του Μουσείου όπου εμφανίζεται το ελληνιστικό άγαλμα (της Τερψιχόρης;) συντηρημένο και η αντιπαραβολή του με τις παλιές πολαρόιντ της «στάνης» δεν άφησαν καμία αμφιβολία για την ταύτιση στον αρχαιολόγο Χρήστο Τσιρογιάννη, που εξέτασε τα ντοκουμέντα.

6) Επιδείξαμε τις πολαρόιντ και την επίσημη φωτογραφία του αμερικανικού μουσείου και σε δύο από τους πλέον επιφανείς έλληνες αρχαιολόγους με ειδίκευση την πλαστική, οι οποίοι επίσης αποφάνθηκαν θετικά για την αυθεντικότητα και την ταύτιση.

7) Ηδη, οι έρευνες έχουν αποκαλύψει όλα τα ονόματα των ελλήνων και των ξένων που το ανέσκαψαν παράνομα, το διακίνησαν και τελικά το πούλησαν το 2002 στο Μουσείο Κάρλος. Οι έλληνες αρχαιοκάπηλοι έχουν αρχίσει να καταθέτουν, ενώ τα στοιχεία είναι συντριπτικά και αναμένεται να εκκινήσει η διαδικασία διεκδίκησης του αγάλματος από την πολιτεία.

8) Σε πλήρη εξέλιξη, όμως, βρίσκεται και η έρευνα για τις άλλες δύο αρχαιότητες, καθώς ο αρχαιολόγος Χρ. Τσιρογιάννης ταύτισε τον πίθο και τη μινωική σαρκοφάγο με τις φωτογραφίες πολαρόιντ αρχαιοκαπήλων. Ο πίθος (560-600 π.Χ.), προϊόν λαθρανασκαφής από τη Ρόδο, αγοράστηκε από το Μουσείο το 2003 μέσω ιταλού αρχαιοκάπηλου που συνεργαζόταν με σπείρα Ελλήνων. Στο κατασχεμένο από τους καραμπινιέρους αρχείο του ιταλού μαφιόζου βρέθηκαν πέντε φωτογραφίες του συγκεκριμένου πίθου, στοιχείο που αποδεικνύει τη λαθραία του προέλευση, καθώς και σημειώσεις για τους έλληνες συνεργάτες του.

9) Ανάλογο αποδεικτικό φωτογραφικό υλικό εντοπίστηκε από τις αρχές και για τη σπάνια, πήλινη και ζωγραφισμένη μινωική σαρκοφάγο (με αρχική χρήση της ως λουτήρα και συνόδευε τον νεκρό στον τάφο του) με στοιχεία αγοράς το έτος 2002.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στον δικτυακό τόπο του Μουσείου δεν αναφέρεται η προέλευση του αγάλματος, του πίθου και της σαρκοφάγου. Ακόμη μια ένδειξη ύποπτης διακίνησης. Δεν αναφέρεται ούτε ο τόπος ανεύρεσής τους, σαφής ένδειξη λαθρανασκαφής...

Θερμοκρασία εκθεσιακού χώρου αρχαιοτήτων

2007-06-02T21:21:00.001+03:00

Η θερμοκρασία μιας αίθουσας εξαρτάται από την αρχιτεκτονική του κτιρίου και το είδος των δομικών υλικών που έχουν χρησιμοποιηθεί. Η θερμοκρασία μιας αίθουσας δεν έχει μία μόνο τιμή. Εξαρτάται από το σημείο του δωματίου που τη μετράω και από τη χρονική στιγμή που τη μετράω. Έτσι, για να περιγράψει κανείς τη θερμοκρασία ενός δωματίου με ακρίβεια πρέπει να κατασκευάσει ένα σχήμα όπως το παρακάτω. Το σχήμα αυτό είναι μια κάτοψη του δωματίου όπου βρίσκεται «Ο Μυστικός Δείπνος» του Λεονάρντο Ντα Βίντσι στο Μιλάνο. Κάτω δεξιά βρίσκεται μια πόρτα από την οποία μπαίνει θερμός αέρας. Πάνω σε κάθε καμπύλη του σχήματος η θερμοκρασία έχει σταθερή τιμή (ισόθερμη). Όπως καταλαβαίνετε η θερμοκρασία αυξάνεται από τους 18,2οC στους 19,3οC καθώς μετακινούμαστε από τον αριστερό τοίχο προς την πόρτα.
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που καθορίζουν την τιμή της θερμοκρασίας στα διαφορετικά σημεία ενός δωματίου. Αναφέρονται παρακάτω οι σημαντικότεροι:

1. Το αν το δωμάτιο είναι εσωτερικό ή εξωτερικό σε σχέση με το κτίριο. Τα εσωτερικά δωμάτια είναι περισσότερο προστατευμένα από τις εξωτερικές συνθήκες.
2. Ο όροφος στον οποίο βρίσκεται. Τα υπόγεια έχουν συνήθως χαμηλότερη θερμοκρασία από τους άλλους ορόφους. Ο τελευταίος όροφος είναι πιο ζεστός τις πρωινές ώρες του καλοκαιριού αλλά χάνει ευκολότερα θερμότητα το βράδυ, σε σχέση με τους χαμηλότερους ορόφους.
3. Το ύψος στο οποίο μετράω τη θερμοκρασία. Σε κλειστό δωμάτιο, ο θερμός αέρας ανεβαίνει ψηλά ενώ ο ψυχρός μένει χαμηλά. Επομένως η θερμοκρασία αυξάνεται με το ύψος.
4. Η παρουσία θερμαντικών σωμάτων (κλιματιστικών, καλοριφέρ, σόμπας κλπ). Πάνω από το θερμαντικό σώμα σχηματίζεται μια στήλη θερμού αέρα που ανεβαίνει προς τα πάνω. Καθώς απομακρυνόμαστε από το σώμα η θερμοκρασία πέφτει. Σε όλη την οροφή απλώνεται ένα θερμό στρώμα.
5. Τα υλικά κατασκευής της οροφής, του δαπέδου και των τοίχων. Για παράδειγμα οι οροφές από γυαλί και μέταλλο μπορεί να αυξήσουν τη θερμοκρασία ενός δωματίου κατά 10οC σε σχέση με το περιβάλλον.
6. Τα ανοίγματα που οδηγούν σε γειτονικά δωμάτια, σε άλλους ορόφους ή στο εξωτερικό περιβάλλον. Για παράδειγμα γύρω από τις σκάλες που οδηγούν σε υπόγεια, η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη.
Οι χοντροί τοίχοι των ιστορικών κτιρίων είναι πολύ αποτελεσματικοί στο να εξασθενούν τις ημερήσιες μεταβολές της θερμοκρασίας. Έτσι το εσωτερικό θερμικό μικροκλίμα ενός δωματίου είναι ομοιογενές σε σχέση με το εξωτερικό περιβάλλον. Στα επόμενα διαγράμματα δίνεται η μεταβολή της θερμοκρασίας μέσα σε 48 ώρες, στο εξωτερικό και στο εσωτερικό της Βασιλικής της S. Maria Maggiore στη Ρώμη.
Όπως φαίνεται και το καλοκαίρι και το φθινόπωρο, η θερμοκρασία μεταβάλλεται κατά 10οC στο εξωτερικό της εκκλησίας. Μέσα στην εκκλησία όμως η μεταβολή αυτή είναι πολύ μικρή το καλοκαίρι (4 οC) και ακόμα μικρότερη το φθινόπωρο (2 οC). Οι τοίχοι απορροφούν θερμότητα το καλοκαίρι και τη διατηρούν το φθινόπωρο, γι΄ αυτό και η θερμοκρασία το φθινόπωρο είναι συνεχώς υψηλότερη μέσα στην εκκλησία από ότι στο εξωτερικό περιβάλλον. Επίσης φαίνεται ότι συνήθως όσο ανεβαίνουμε σε ύψος η θερμοκρασία αυξάνει. Στο διάγραμμα του καλοκαιριού, τα βελάκια δείχνουν τις ώρες που ανοίγει η πόρτα για 10 λεπτά, οπότε η θερμοκρασία πέφτει. Στο διάγραμμα του φθινοπώρου τα βελάκια δείχνουν την ώρα που μαζεύεται κόσμος για τη λειτουργία.

Camuffo, D., “Microclimate for cultural heritage”, Developments in Atmospheric Science, 23, Elsevier, 1998.

Για την Αμαλία

2007-06-01T21:15:00.000+03:00

http://fakellaki.blogspot.com/

«Ο ασθενής έχει το δικαίωμα του σεβασμού του προσώπου του και της ανθρώπινης αξιοπρέπειάς του.»

(σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 47 του Ν. 2071/ 1992)

«Να γίνουν εξαίρεση οι αλμπάνηδες ρε παιδιά, όχι ο κανόνας...»

(Αμαλία Καλυβίνου, 1977-2007)

Από την ηλικία των οκτώ ετών, η Αμαλία ξεκίνησε να πονάει. Παρά τις συνεχείς επισκέψεις της σε γιατρούς και νοσοκομεία, κανένας δεν κατάφερε να διαγνώσει εγκαίρως το καλόηθες νευρίνωμα στο πόδι της. Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, η Αμαλία έμαθε ότι το νευρίνωμα είχε πια μεταλλαχθεί σε κακόηθες νεόπλασμα.

Για τα επόμενα πέντε χρόνια η Αμαλία είχε να παλέψει όχι μόνο με τον καρκίνο και τον ακρωτηριασμό, αλλά και με την παθογένεια ενός Εθνικού Συστήματος Υγείας που επιλέγει να κλείνει τα μάτια στα φακελάκια κι επιμένει να κωλυσιεργεί με παράλογες γραφειοκρατικές διαδικασίες. Εκτός από τις ακτινοβολίες και τη χημειοθεραπεία, η Αμαλία είχε να αντιμετωπίσει την οικονομική εκμετάλλευση από γιατρούς που στάθηκαν απέναντί της και όχι δίπλα της. Πέρα από τον πόνο, είχε να υπομείνει την απληστία των ιδιωτικών κλινικών και την ταλαιπωρία στις ουρές των ασφαλιστικών ταμείων για μία σφραγίδα.

Η Αμαλία άφησε την τελευταία της πνοή την Παρασκευή 25 Μαϊου 2007. Ήταν μόλις 30 ετών.

Πριν φύγει, πρόλαβε να καταγράψει την εμπειρία της και να τη μοιραστεί μαζί μας μέσα από το διαδικτυακό της ημερολόγιο. Στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://fakellaki.blogspot.com, η νεαρή φιλόλογος κατήγγειλε επώνυμα τους γιατρούς που αναγκάστηκε να δωροδοκήσει, επαινώντας παράλληλα εκείνους που επέλεξαν να τιμήσουν τον Ορκο του Ιπποκράτη. Η μαρτυρία της συγκίνησε χιλιάδες ανθρώπους, που της στάθηκαν συμπαραστάτες στον άνισο αγώνα της μέχρι το τέλος.

«Ο στόχος της Αμαλίας ήταν να πει την ιστορία της, ώστε μέσα απ' αυτήν να αφυπνίσει όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους και συνειδήσεις. Κυρίως ήθελε να δείξει ότι υπάρχουν τρόποι αντίστασης στην αυθαιρεσία και την εξουσία των ασυνείδητων και ανάλγητων γιατρών, αλλά και των γραφειοκρατών υπαλλήλων του συστήματος υγείας.»

(Δικαία Τσαβαρή και Γεωργία Καλυβίνου - μητέρα και αδελφή της Αμαλίας)

Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 77 του Ν. 2071/1992, θεωρείται πειθαρχικό παράπτωμα για τους γιατρούς του Ε.Σ.Υ:

«Η δωροληψία και ιδίως η λήψη αμοιβής και η αποδοχή οποιασδήποτε άλλης περιουσιακής παροχής, για την προσφορά οποιασδήποτε ιατρικής υπηρεσίας.»

Η Αμαλία Καλυβίνου αγωνίστηκε για πράγματα που θεωρούνται αυτονόητα σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος. Δυστυχώς δεν είναι και τόσο αυτονόητα στην Ελλάδα. Συνεχίζοντας την προσπάθεια που ξεκίνησε η Αμαλία, διαμαρτυρόμαστε δημόσια και απαιτούμε:

* ΝΑ ΛΗΦΘΟΥΝ ΑΜΕΣΑ ΜΕΤΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΩΣΤΕ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΟΥΝ ΤΑ ΦΑΚΕΛΑΚΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΕΠΙΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

* ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΠΙΟ ΕΥΕΛΙΚΤΟΣ Ο ΚΡΑΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗ ΘΡΗΝΗΣΟΥΜΕ ΞΑΝΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΧΡΟΝΟΒΟΡΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ

* ΝΑ ΕΠΙΒΛΗΘΕΙ ΑΥΣΤΗΡΟΤΕΡΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΗ ΔΙΑΠΛΟΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟΥ

* ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΘΟΥΝ ΟΙ ΑΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΤΕΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΣΥΝΕΧΗΣ ΚΑΙ ΑΡΤΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ.

* ΝΑ ΚΑΘΙΕΡΩΘΕΙ Η ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΚΕΛΟΥ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΣ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΠΙΣΠΕΥΔΕΤΑΙ Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΑΣ ΠΑΨΕΙ ΠΛΕΟΝ Η ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΩΝΤΩΝ, ΠΟΥ ΠΡΟΤΙΜΟΥΝ ΝΑ ΛΑΔΩΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΓΙΑΤΡΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑ ΝΑ ΑΜΕΙΒΟΝΤΑΙ ΑΞΙΟΠΡΕΠΩΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ.

* ΟΧΙ ΑΛΛΑ ΦΑΚΕΛΑΚΙΑ
* ΟΧΙ ΑΛΛΗ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ
* ΟΧΙ ΑΛΛΟΣ ΕΜΠΑΙΓΜΟΣ

ΔΙΚΑΙΟΥΜΑΣΤΕ ΔΩΡΕΑΝ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ. ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ.

Την επόμενη φορά που θα χρειαστεί να δώσετε φακελάκι, μην το κάνετε. Προτιμήστε καλύτερα να κάνετε μια δωρεά. Η τελευταία επιθυμία της Αμαλίας ήταν η ενίσχυση της υπό ανέγερση Ογκολογικής Μονάδας Παίδων

(Σύλλογος Ελπίδα, τηλ: 210-7757153, e-mail: infο@elpida.org, λογαριασμός Εθνικής Τράπεζας: 080/480898-36, λογαριασμός Alphabank: 152-002-002-000-515. Θυμηθείτε να αναφέρετε ότι η δωρεά σας είναι "για την Αμαλία").

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΑΜΑΛΙΑΣ

Οφθαλμαπάτη

2007-06-01T13:48:00.000+03:00

Αν κάποιος που θα φτάσει μέχρι εδώ μπορεί να μου εξηγήσει πως δημιουργείται η ψαυδαίσθηση της περιστροφής των παραπάνω κυκλικών σχηματισμών θα τον ευχαριστήσω δεόντως.
Το μόνο που μπορώ να παρατηρήσω είναι ότι τα ελλειψοειδή που σχηματίζουν τους κυκλικούς σχηματισμούς είναι εναλλάξ πράσινο, μαύρο, μπλε και μπλε, μαύρο, πράσινο.

Δενδροχρονολόγηση - Χρονοσειρές δακτυλίων

2007-05-31T13:06:00.000+03:00

Προς απάντηση στο ερώτημα του παπιού.

Τη ραχοκοκκαλιά της δενδροχρονολόγησης αποτελούν οι μακριές χρονοσειρές δακτυλίων με τις οποίες συγκρίνονται όλα τα άγνωστα δείγματα. Παράδειγμα τέτοιας χρονοσειράς δίνεται στο Σχήμα 1 για τη Μογγολία. Ο οριζόντιος άξονας εκφράζει ημερολογιακό έτος και ο κατακόρυφος, εύρος δακτυλίου. Επειδή κάθε δέντρο έχει δικό του ρυθμό ανάπτυξης, παρ΄ όλο που επηρεάζεται από τα κλιματικά φαινόμενα, θα έχει και εντελώς διαφορετικές τις απόλυτες τιμές των ευρών των δακτυλίων του. Για να μπορεί λοιπόν να γίνει σύγκριση ανάμεσα σε δύο δείγματα κανονικοποιούμε τις τιμές με συγκεκριμένο τρόπο που δεν μας ενδιαφέρει εδώ, ώστε να έχουν μέγιστο το 2 και ελάχιστο το 0. Τιμές του δείκτη αυτού γύρω στο 1, σημαίνουν μεγάλο εύρος δακτυλίου και συνεπώς περιόδους ήπιου κλίματος. Η δραματική μείωση που παρατηρείται στο Σχήμα 1 μεταξύ 1800 και 1900 αντανακλά τη λεγόμενη «μικρή εποχή των παγετώνων», μια πολύ ψυχρή περίοδο για την περιοχή της Μογγολίας.

Σχήμα 1. Κανονικοποιημένη καμπύλη μεταβολής του εύρους δενδροδακτυλίων με το χρόνο. Τα δεδομένα προέκυψαν από πεύκα Σιβηρίας από το Sol Dav της Μογγολίας για το διάστημα από 200 ως το 2000 μ.Χ. Παρατηρείστε την ασυνήθιστη πτώση της καμπύλης κατά το 19ο αιώνα που υποδηλώνει δριμύ ψύχος. Το φαινόμενο έχει ονομαστεί «μικρή εποχή των παγετώνων».

Καμπύλες όπως η παραπάνω κατασκευάζονται με πολύ κόπο και είναι πολύ χρονοβόρες γιατί ανάγονται σε πολύ μεγάλο αριθμό δειγμάτων. Πολλαπλά δείγματα από μία θέση μπορούν να δημιουργήσουν μια χρονοσειρά για τη θέση αυτή και πολλές τέτοιες χρονοσειρές από διαφορετικές θέσεις οδηγούν στην κατασκευή χρονοσειρών για ολόκληρες κλιματικές περιοχές όπως φαίνεται στο Σχήμα 2. Μια χρονοσειρά αναφοράς (master chronology) επεκτείνεται προς τα πίσω στο χρόνο με την προσθήκη σε αυτήν παλαιότερων δειγμάτων που επικαλύπτονται όμως χρονικά με τη χρονοσειρά. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται γεφύρωση (bridging) και περιγράφει την περίπτωση όπου ένα πρόσφατα χρονολογημένο δείγμα εμφανίζει δακτυλίους παλαιότερους από τον πρώτο δακτύλιο της χρονοσειράς αναφοράς. Το δείγμα αυτό γεφυρώνει νοητά τη χρονοσειρά με παλαιότερη χρονική περίοδο.
Για τη Β. Αμερική η χρονοσειρά από έλατο και πεύκο φθάνει ως το 300 π.Χ. ενώ αυτή του πεύκου bristlecone φθάνει ως το 8,400 και επεκτείνεται σιγά – σιγά ως το 10,000 π.Χ. Η ευρωπαϊκή χρονοσειρά από βελανιδιές φθάνει ως το 10,479 π.Χ. Για το Αιγαίο υπάρχει ξεχωριστή χρονοσειρά από βελανιδιές, άγρια κυπαρίσσια και πεύκα ως το 6,500 π.Χ. Στο Ν. Ημισφαίριο, στις Νότιες Άνδεις, μια σειρά κυπαρισσοειδή Fitzroya φθάνει ως το 1634 π.Χ. ενώ στη Ν. Ζηλανδία σειρά από ασημόπευκα φθάνει ως το 1200 π.Χ. Η αρχαιότερη δενδρχρονολόγηση στη Ν. Αφρική εντοπίζεται στο 413 π.Χ. (κέδρος). Τα δεδομένα που αναφέρονται εδώ αφορούν χρονολογήσεις δημοσιευμένες μέχρι το 2000.

Σχήμα 2. Πολλαπλά δείγματα από μια θέση μας δίνουν μια μέση χρονοσειρά για τη θέση αυτή

Δενδροχρονολόγηση - Η βασική αρχή

2007-05-31T09:56:00.000+03:00

Με απλά λόγια, η δενδροχρονολόγηση είναι η χρονολόγηση γεγονότων στο παρελθόν μέσω της μελέτης της ανάπτυξης των δακτυλίων των δέντρων. Κάθε χρόνο ένα δέντρο προσθέτει ένα στρώμα ξύλου στον κορμό του σχηματίζοντας έναν επιπλέον δακτύλιο (κάτω από τη φλούδα). H πρώτη παρατήρηση που οδήγησε στη δενδροχρονολόγηση ήταν το ότι, σε συγκεκριμένα είδη δέντρων, κατά τη διάρκεια χρόνων με μεγάλη υγρασία δημιουργούνται δακτύλιοι με μεγάλο πάχος ενώ κατά τη διάρκεια ξηρών περιόδων οι δακτύλιοι είναι πολύ στενοί. Στο Σχήμα 1 δίνεται η εγκάρσια τομή ενός κορμού λευκού έλατου (Abies concolor) από την Καλιφόρνια που κόπηκε το 1981. Παρατηρείστε τον πολύ στενό δακτύλιο (5ος από το εξωτερικό) ο οποίος αντιστοιχεί στη χρονιά 1977 και υποδεικνύει την ξηρασία που επικράτησε τη χρονιά αυτή. Για να μην υπεραπλουστεύσουμε την ερμηνεία διαμόρφωσης των δενδροδακτυλίων αναφέρουμε ότι υπάρχουν άλλοι 17 λόγοι για τους οποίους ένας δακτύλιος μπορεί να έχει μικρό εύρος.

Σχήμα 1. Λευκό έλατο (Abies Conoclor) από την Καλιφόρνια που κόπηκε το 1981. Με αστεράκι σημειώνεται η χρονιά 1977 κατά την οποία επικράτησε ξηρασία και έτσι ο δακτύλιος που σχηματίστηκε είναι στενός

Τα δέντρα σε μια συγκεκριμένη κλιματική περιοχή επηρεάζονται όμοια από τις ετήσιες κλιματικές αλλαγές, οπότε τα πάχη των δακτυλίων τους αναμένεται να κυμαίνονται αντίστοιχα. Μπορούμε δηλαδή να ταιριάξουμε αυτές τις διαδοχές δακτυλίων ανάμεσα σε δύο δέντρα και να αντιστοιχίσουμε σε αυτές συγκεκριμένη ακολουθία ημερολογιακών ετών (Σχήμα 2). Με τον τρόπο αυτό, αν συγκρίνουμε ένα άγνωστης ηλικίας ξύλο με κάποιο γνωστής ηλικίας και ταιριάξουμε τους δακτυλίους τους, μπορούμε να υπολογίσουμε την χρονολογία κοπής, του άγνωστης ηλικίας δέντρου (Σχήμα 3). Η δενδροχρονολόγηση είναι η μόνη αρχαιομετρική τεχνική που μπορεί να δώσει αποτέλεσμα με ακρίβεια έτους ή καμιά φορά και μηνών.

Σχήμα 2. Συνταίριασμα (διασταύρωση) σειρών δακτυλίων σε δύο δείγματα βελανιδιάς.
Σχήμα 3. Διαγραμματική απεικόνιση της βασικής αρχής της δενδροχρονολόγησης

Η διασταυρωμένη χρονολόγηση είναι η θεμελιώδης αρχή της δενδροχρονολόγησης. Ο ερευνητής πρέπει να επιβεβαιώσει ότι οι δακτύλιοι από δύο ή περισσότερα δείγματα σχηματίστηκαν τον ίδιο χρόνο. Η απλή απαρίθμηση δακτυλίων δεν επαρκεί, ούτε και μια απλή καταγραφή της αλλαγής του εύρους των δακτυλίων. Για να αποφευχθεί η πιθανότητα τυχαίου ταιριάσματος, ο δενδροχρονολόγος προσπαθεί να συγκρίνει δείγματα με 100 τουλάχιστον δακτυλίους.

Ημερίδα ΕΑΕ - Τοποθετήσεις ομιλητών

2007-05-28T14:02:00.000+03:00

Παρ΄ όλο που δεν μας έστειλαν όλοι οι συμμετέχοντες γραπτό κείμενο και παρ΄ όλο που θα προτιμούσα να παραθέσω εδώ ΜΟΝΟ τα κείμενα που περιείχαν προτάσεις εφόσον μόνο αυτά ήταν "μέσα στο θέμα" της ημερίδας, παραθέτω όλα όσα μας στάλθηκαν.

Καθ. Ι. Λυριτζής
Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Οι απόψεις που εκτίθενται υπάρχουν εν δυνάμει (προς ενεργοποίηση από το ΕΡΓ.Α του ΤΜΣ), και προς υλοποίηση από το Παν/μιο Αιγαίου, ελπίζοντας ότι θα συμβάλλουν ουσιαστικά στα Πρακτικά Πορίσματα της Ημερίδας μέσω της ΕΑΕ.
Η Πρόταση αφορά το Θέμα της Ημερίδας όπως αποτελέσει Νέα Βασική Εκπαιδευτική Μονάδα σε ΑΕΙ/ ΤΕΙ της Χώρας μας, αλλά και μια πρώτη Επαφή με τη Β’βάθμια Εκπαίδευση. Σε δεύτερη ή και παράλληλη φάση, το εκπαιδευτικό αυτό δίκτυο να συνδεθεί με μια ad hoc διυπουργική επιτροπή και το ΕΣΕΤ για την χρηματοδότηση αρχαιομετρικών δράσεων κοινωνικής και οικονομικής σημασίας.
Η βασική πρόταση – προοπτική της Ημερίδας αναφέρεται στην ανάγκη ανάνηψης Κινητικότητας σε Πανελλήνια Κλίμακα που αφορά:
Την Ανάδειξη της Πολιτιστικής μας Κληρονομιάς σε Εθνικό Ακαδημαϊκό Επίπεδο, μέσω ενός δικτύου Επιστημόνων (Network) από Πανεπιστήμια – ΤΕΙ – Ερευνητικά Κέντρα, με σκοπό την προώθηση των Νεότερων Τεχνολογιών από την Αρχαιομετρία και τη εφαρμογή τους στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες, ιδιαίτερα στην μελέτη και ανάδειξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
. Την Προώθηση της εκπαιδευτικής έρευνας στην Ελλάδα (σε ΑΕΙ – ΤΕΙ) και η ανάδειξή της σε σημαντικό μοχλό ανανέωσης του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος (Καθηγητές Β΄ βάθμιας Εκπαίδευσης).
Επιδιώκεται όχι μόνο η ουσιαστική ενίσχυση της εκπαιδευτικής έρευνας αλλά και η αναβάθμιση του εκπαιδευτικού έργου αφού αναμένεται η αξιοποίηση των ερευνών αυτών και στο εκπαιδευτικό έργο. Πρόκειται για αποτίμηση, σχεδιασμό και προώθηση νέας διδακτικής ενότητας διεπιστημονικού χαρακτήρα, ως μια συνέργεια θετικών επιστημών με την μελέτη του πολιτισμού.

ΜΕΣΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ: Μια τέτοια δραστηριότητα θα μπορούσε να υλοποιηθεί μέσα από 5 Πιλοτικές Δράσεις, όπως:
1: ΣΕΜΙΝΑΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ - ΗΜΕΡΙΔΕΣ σε φοιτητές ΑΕΙ – ΤΕΙ – ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Β΄ΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2. ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ – Εργαστηριακές Μετρήσεις
3: ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΣ (1) ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ για την ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ και Κατασκευή Μόνιμης Σχετικής Ιστοσελίδας για την ενημέρωση της Παν/μιακής κοινότητας και της Β’ βαθμιας εκπαίδευσης.
4: Δημιουργία Υποδειγματικών CD Διδασκαλίας Νέων Τεχνολογιών & Φυσικών Επιστημών στην Ανάδειξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς
5: Μελέτη για την σύνδεση των αποτελεσμάτων της έρευνας – μάθησης με την Περιφερειακή-Οικονομική Ανάπτυξη.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ:
Η πρόταση μπορεί να περιλαμβάνει:
1) Σεμιναριακά Μαθήματα (διαλέξεις) που θα γίνουν σε φοιτητές Τμημάτων και Καθηγητές Β΄Βαθμιας Εκπαίδευσης σε πόλεις της Ελλάδας.
2) Σύνδεση των Μαθημάτων: Μελέτη Πολιτιστικής Κληρονομιάς με την εισαγωγή Νέων Τεχνολογιών από τις Φυσικές Επιστήμες. Στόχος Εκπαίδευση – Περιβάλλον - Πολιτισμός. Με τη κατασκευή αντίστοιχων CD με τη χρήση των νέων τεχνολογιών ενοποιούνται το τρίπτυχο αυτό σε ένα κοινό διεπιστημονικό πεδίο και εντάσσεται στο σύγχρονο πνεύμα της συνέργιας και σφαιρικής μαθησιακής πρόσληψης.
3) Σύνδεση των αποτελεσμάτων της έρευνας, μελετών και μάθησης με την Περιφερειακή-Οικονομική Ανάπτυξη.
4) Σύνδεση Τοπικών Εφορειών Αρχαιοτήτων (Υπουργείου Πολιτισμού) με τις Πανεπιστημιακές Δραστηριότητες.
5) Επιμόρφωση Καθηγητών ΜΕ (και στη συνέχεια Ξεναγών) με τις Νέες Τεχνολογίες και τις Φυσικές Επιστήμες με σκοπό την Ανάδειξη της Πολιτιστικής μας Κληρονομιάς. Προ-παιδεία και εγρήγορση, προώθηση εκπαιδευτικής έρευνας μέσα από την ενημέρωση νεότερων τάσεων και τεχνικών στην χρήση των θετικών επιστημών, συνεργεία και συμπληρωματικότητα του διώνυμου ανθρωπιστικές με τις θετικές επιστήμες. Συμβολή στην ηθική των αξιών και την προαγωγή ανθρωπισμού και πολιτισμού με τη χρήση σύγχρονης τεχνολογίας.
6) ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ – Εργαστηριακές Μετρήσεις.
7) Δημιουργία Υποδειγματικών CD Διδασκαλίας τέτοιων μαθημάτων. Χρήσιμο υλικό σε διδάσκοντες 3βάθμιας εκπαίδευσης, σε φοιτητές αρκετών Τμημάτων από τις ανθρωπιστικές και Θετικές Επιστήμες, και για τους καθηγητές 2βάθμιας εκπαίδευσης και μαθητές Λυκείου.

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
1) Καταγραφή της υπάρχουσας υποδομής και (Προπτυχιακών & Μεταπτυχιακών) μαθημάτων σε ΑΕΙ και ΤΕΙ της Χώρας, σε προσωπικό και εργαστήρια με σχετικό Ερωτηματολόγιο. 2) Δημιουργία δικτύου Ερευνητών (Μέλη ΔΕΠ, ΕΠ, Ερευνητές) για την ενεργοποίηση και ανάληψη διδασκαλίας και έρευνας σε τέτοια θέματα. 3) Εκπαιδευτικές δραστηριότητες στο πεδίο της Πρότασης σε όλη την Ελλάδα με σκοπό τη βελτίωση του εκπαιδευτικού σχεδιασμού σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο καταρχήν σε 3βάθμια και σε προκαταρκτικό στάδιο και στη 2βάθμια εκπαίδευση. 4) Αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της παρούσας έρευνας στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς (Β΄Βαθμιας Εκπαίδευσης), 5) Διευκόλυνση και διεύρυνση των δυνατοτήτων πρόσβασης σε νέα αντικείμενα 6) Αύξηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των ελληνικών πανεπιστημίων με σπουδές υψηλού επιπέδου, 7) Προώθηση της Έρευνας και η υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας με ικανά και επιστημονικά εξειδικευμένα στελέχη στο διώνυμο τεχνολογία και πολιτιστική κληρονομιά, και 8) Σύνδεση ανθρωπιστικών αντικειμένων με την τεχνολογία. Εγρήγορση και συνειδητοποίηση της επαγγελματικής δεοντολογίας για επιστήμονες και τεχνικούς. Η προώθηση αυτής της έρευνας αποτελεί μια διαχρονική ανάγκη την ευθύνη του ανθρώπου για τη σωστή η λανθασμένη χρήση της επιστημονικής γνώσης. Ενισχύει τους κρίκους της γνώσης (ενοποίηση, εκλαΐκευση, διάδοση, χρηστή χρήση).

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ: Η νέα προτεινόμενη εκπαιδευτική ενότητα συνδέεται άμεσα με την αειφόρο οικονομική-περιφερειακή ανάπτυξη, την έρευνα και επιμόρφωση, το περιβάλλον και τον πολιτισμό, ουσιαστικές διαστάσεις προόδου για την Χώρα μας, και σε εναρμονισμό με τους Ευρωπαϊκούς άξονες προτεραιότητας και χρηματοδότησης (βλ. 7ο ΚΠ 2007-13, υποπρόγραμμα Κοινωνικό-οικονομικές & Ανθρωπιστικές Επιστήμες και συνέργεια με Υποπρογράμματα Περιβάλλον, Ικανότητες, όπου ενθαρρύνονται οι νέες τεχνολογίες στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, υποστηρίζονται η κατάρτιση και επαγγελματική εξέλιξη ερευνητών και διδασκόντων, http://cordis.europa.eu/fp7/).

Καθ. Τ. Μοροπούλου
Σχολή Χημικών Μηχανικών
Ε. Μ. Πολυτεχνείο

Το Ε.Μ. Πολυτεχνείο δραστηριοποιείται σχεδόν από την ίδρυσή του στην εκπαίδευση και έρευνα θεμάτων που αναφέρονται στην πολιτισμική κληρονομιά, τα αρχαιολογικά υλικά και μνημεία.
Μεταξύ των σύγχρονων εκπαιδευτικών του δράσεών του επιλέγεται να γίνει αναφορά του διατμηματικού προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΔΠΜΣ) του Ε.Μ.Π. «Προστασία Μνημείων» με δυο κατευθύνσεις: 1) Συντήρηση και αποκατάσταση Ιστορικών Κτιρίων και Συνόλων και 2) Υλικά και Επέμβασης Συντήρησης, το οποίο λειτουργεί από το 1989 μέσω σύμπραξης των Σχολών Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Χημικών Μηχανικών, Πολιτικών Μηχανικών και Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών του ΕΜΠ.
Το αναφερόμενο ΔΠΜΣ έχει ως βάση του την διεπιστημονικότητα, η οποία αποτυπώνεται και στην ταυτότητα των φοιτητών του οι οποίοι προέρχονται τόσο από τον χώρο των θετικών όσο και ανθρωπιστικών σπουδών. Σημειώνεται δε η μεγάλη απορρόφηση των αποφοίτων του στην αγορά εργασίας (Εκπαιδευτικά και Ερευνητικά Ιδρύματα, Διευθύνσεις του ΥΠ.ΠΟ., Ιδιωτικός Τομέας).
Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος, διαμέσου της Μόνιμης Επιτροπής του για την Πολιτισμική Κληρονομιά οργανώνει δράσεις και εκπονεί σχετικές μελέτες, ενώ παράλληλα απευθύνει κατά καιρούς συγκροτημένες προτάσεις προς το ΥΠ.ΠΟ, όπως η δημιουργία αυστηρών διεθνών τεχνικών προδιαγραφών, την έννοια του μητρώου των μνημείων, κ.ά.
Απαιτούνται οργανωμένες προσπάθειες εισαγωγής διατάξεων στον νέο αρχαιολογικό νόμο (Ν3028/2002) οι οποίες θα εισάγουν και θα ρυθμίζουν της έννοιες της διάγνωσης, συμβατότητας των υλικών επέμβασης, καθώς και ύπαρξης προδιαγραφών στην μελέτη των αρχαιολογικών υλικών.
Κρίνεται ως απόλυτα θετική και προς την σωστή κατεύθυνση η δημιουργία Δικτύων για τη διασύνδεση Νέων Τεχνολογιών και Πολιτισμικής Κληρονομιάς καθώς και η προώθηση της μονιμότερης διασύνδεσης των θεμάτων Πολιτισμικής Κληρονομιάς –Εκπαίδευση – Έρευνα, ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς.
Θεωρούμε αναγκαία την στήριξη άμεσων προτάσεων για την βελτίωση και ενίσχυση του ρόλου των θετικών επιστημών στην μελέτη, ανάδειξη και προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς.

Καθ. Ι.Τζαχίλη
Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας
Πανεπιστήμιο Κρήτης

(Αρχαιολόγοι και αρχαιομέτρες: μία σχέση σε συνεχή οικοδόμηση)

Οι σχέσεις της αρχαιομετρίας και της αρχαιολογίας μετά από πολλές διακυμάνσεις διανύουν μία περίοδο ωριμότητας.
΄Εχει γίνει πια συνείδηση ότι δεν είναι δυνατόν να γίνει διάλογος χωρίς και οι δύο να κατανοήσουν σε κάποια έκταση τους εκατέρωθεν πειραματισμούς, τις δεσμεύσεις, τα όρια του δυνατού, και επίσης, τις αμφιβολίες.
Όπως πια έχει γίνει συνείδηση ότι δεν δίνει απλώς πληροφορίες ο ένας στον άλλο, αλλά επιδιώκεται κάτι πολύ παραπάνω, η συνέργια, γιατί εκεί, στο μεταίχμιο των επιστημονικών πεδίων βρίσκεται η δυνατότητα ανοιγμάτων προς νέες γνώσεις. Εκεί όλοι μας συγκεντρώνουμε τις προσπάθειές μας, για να φύγουμε από την απλή αριθμητική επανάληψη του γνωστού, να ερευνήσουμε πιθανά ανοίγματα και να απαντήσουμε σε ερωτήματα που από κοινού και μετά από πολύ συζήτηση θέσαμε.

Λέκτ. Σ.Μ. Βαλαμώτη
Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας,
Α.Π.Θ.

Η αρχαιομετρία στην αρχαιολογική πράξη και στη διδασκαλία της Αρχαιολογίας: η εμπειρία από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ.

Ένα παράδειγμα από την αρχαιοβοτανική
Η αρχαιοβοτανική έρευνα στην αρχαιολογική πράξη αντιμετωπίζει μια σειρά προβλημάτων, πρακτικών και θεσμικών. Από την πλευρά του Υπουργείου Πολιτισμού, η συλλογή αρχαιοβοτανικού υλικού πραγματοποιείται όχι στο πλαίσιο μιας γενικευμένης αρχαιολογικής πρακτικής, όπως γίνεται για παράδειγμα με τη συλλογή κεραμικής και την αποτύπωση αρχιτεκτονικών στοιχείων, αλλά χάρη στο προσωπικό ενδιαφέρον μεμονωμένων αρχαιολόγων. Σε θεσμικό επίπεδο αυτό αποτυπώνεται στην απουσία αρχαιοβοτανολόγων (αλλά και άλλων ειδικών) οι οποίοι θα μπορούσαν να συντονίσουν τα πρακτικά ζητήματα και να φέρουν εις πέρας αρχαιοβοτανικές μελέτες. Αν και ήδη από το 1989 γινόταν αναφορά στην προκήρυξη ανάλογων θέσεων στο Υπουργείο Πολιτισμού, σε κείμενα που αφορούσαν την αναδιοργάνωση του Υπουργείου, θέσεις αρχαιοβοτανολόγων, αρχαιοζωολόγων ή παλαιοανθρωπολόγων δεν προκηρύχθηκαν.
Τα πρακτικά προβλήματα αφορούν κυρίως τη συνεννόηση του ειδικού με τον επικεφαλής αρχαιολόγο της ανασκαφής σε θέματα υποδομής και δειγματοληψίας, αν και σε γενικές γραμμές η συνεργασία γίνεται χωρίς ιδιαίτερα εμπόδια. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες των ανασκαφών επιβάλλουν εκπτώσεις στον αριθμό των δειγμάτων που συλλέγονται και περιορίζουν την ολοκλήρωση της μελέτης η οποία πολλές φορές πραγματοποιείται αμισθί από τους ειδικούς, κυρίως στο πλαίσιο πραγματοποίησης μεταπτυχιακών εργασιών. Είναι προφανές ότι αυτή η θεσμική και πρακτική κατάσταση οδηγεί στη συρρίκνωση και εξαφάνιση ειδικοτήτων από τους κόλπους της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, πριν αυτές προλάβουν να καθιερωθούν και να ανθίσουν.
Ας σημειωθεί ότι οι ειδικοί αρχαιοβοτανολόγοι (και των άλλων ειδικοτήτων) πολλές φορές είναι αρχαιολόγοι που έχουν ειδικευτεί σε τομείς των θετικών επιστημών που άπτονται της ειδικότητάς τους. Αν και αντιμετωπίζονται πολλές φορές με καχυποψία, τόσο από τους αρχαιολόγους όσο και από τους ειδικούς που προέρχονται από τις θετικές επιστήμες, έχουν το πλεονέκτημα να μπορούν να εντάξουν την έρευνά τους σε ένα ευρύτερο αρχαιολογικό προβληματισμό ενώ δεν υπολείπονται σε ειδικές γνώσεις της θετικής επιστήμης που θεραπεύουν, καθώς εξειδικεύονται σε αυτές ακριβώς τις θεματικές περιοχές που συνδέονται με την ιδιαίτερη φύση των αρχαιοβοτανικών (-ζωολογικών, κ.λπ.) ευρημάτων.
Τα ευρήματα που έρχονται στο φως μέσα από τις ειδικές έρευνες είναι ιδιαίτερα αξιόλογα και ειδικά για το αρχαιοβοτανικό υλικό η εμπειρία έχει δείξει ότι ενδιαφέρει το ευρύ κοινό τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας, με πάμπολλες καταχωρήσεις στον τύπο και στα ΜΜΕ (με πιο πρόσφατο την καταχώρηση για τις παλαιότερες ενδείξεις οινοποίησης στην Ευρώπη και την ανατολική Μεσόγειο από το Ντικιλί Τας (Φίλιπποι Καβάλας). Επομένως οι ειδικοί δε χρειάζεται να αποδείξουν περαιτέρω τη σημασία του έργου τους και της παρουσίας τους στους κόλπους της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Έχει έρθει η ώρα το Υπουργείο Πολιτισμού να ρυθμίσει θεσμικά το ζήτημα αυτό.

Η αρχαιομετρία στην πανεπιστημιακή διδασκαλία: τα δεδομένα από το ΑΠΘ
Ως μάθημα η Αρχαιομετρία και η Βιοαρχαιολογία διδάσκονται σε προπτυχιακό επίπεδο στο Α.Π.Θ. από το 1997. Η διδασκαλία γίνεται από μέλη Δ.Ε.Π. Τμημάτων των θετικών επιστημών (Γεωλογίας και Χημείας), αν και πρόσφατα η Βιοαρχαιολογία διδάσκεται και από μέλος ΔΕΠ του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας.
Σε μεταπτυχιακό επίπεδο η αρχαιομετρία αποτελεί κύριο άξονα μελέτης και έρευνας στο νεοσυσταθέν πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών του ΑΠΘ με γενικό τίτλο Ιστορία του Ανθρωπογενούς Περιβάλλοντος (ΙΑΠ). Στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού αυτού κύκλου σπουδών οι φοιτητές εκπαιδεύονται στη θεωρία και τις μεθόδους μελέτης των ποικίλλων όψεων που είχαν οι σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον από την προϊστορία ως το πρόσφατο παρελθόν, έτσι ώστε οι διδασκόμενοι να είναι σε θέση να αναπτύξουν δεξιότητες για τον εντοπισμό, την καταγραφή, τη διατήρηση και την ανάδειξη στοιχείων του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

Η οργάνωση του κύκλου μεταπτυχιακών σπουδών ΙΑΠ
Η διάρκεια των σπουδών για την απόκτηση μεταπτυχιακού τίτλου είναι δύο χρόνια, όπως και στο υπάρχον Π.Μ.Σ. και διαιρείται σε τέσσερα εξάμηνα. Το μεταπτυχιακό προσφέρεται κάθε δύο χρόνια και αυτή τη στιγμή έχει ήδη ολοκληρωθεί ένας διετής κύκλος σπουδών και έχει αρχίσει ο δεύτερος. Το μεταπτυχιακό χρηματοδοτείται από το ΕΠΕΑΕΚ. Το πρόγραμμα σπουδών της νέας ειδίκευσης διαιρείται σε τρεις ενότητες.
Ενότητα 1η. Θεωρητικές έννοιες
Εξετάζονται βασικές έννοιες του χώρου, του τοπίου και του περιβάλλοντος καθώς και των σχέσεων που αναπτύσσει ο άνθρωπος μέσα στο πλαίσιο αυτό και αντιμετωπίζονται ζητήματα ερμηνείας, που αποτελούν την κύρια προϋπόθεση για την ολοκληρωμένη διαχείριση και προστασία των ανθρωπογενών περιβαλλόντων και ζητήματα προστασίας και σχεδιασμού.
Μαθήματα:
Α. Πολιτισμός και περιβάλλον
Β. Ζητήματα ερμηνείας και διαχείρισης του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος

Ενότητα 2η: Εργαστηριακά μαθήματα.
Τα εργαστηριακά μαθήματα αποτελούνται από δύο μέρη: στο πρώτο μέρος, εισάγονται οι θεωρητικές έννοιες κάθε ειδικής προσέγγισης που περιλαμβάνεται στο μάθημα, και στο δεύτερο μέρος πραγματοποιούνται εντατικές εργαστηριακές ασκήσεις σε τεχνικές ανασύνθεσης και προσδιορισμού των στοιχείων του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.
Μαθήματα:
Γ και Δ: Μέθοδοι και τεχνικές ανάλυσης του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος Ι. Εξετάζεται το οργανικό μέρος του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.
Γ. Αρχαιοβοτανική, παλαιοβοτανική/παλυνολογία
Δ. Αρχαιοζωολογία, φυσική ανθρωπολογία.
Ε. Μέθοδοι και τεχνικές ανάλυσης του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος ΙΙ. Εξετάζεται το ανόργανο μέρος του φυσικού περιβάλλοντος: η γεωαρχαιολογία, η ιζηματολογία, ο χαρακτηρισμός και η κατεργασία των πρώτων υλών (ορυκτά, πετρώματα, μέταλλα).
ΣΤ. Μέθοδοι και τεχνικές ανάλυσης ανάλυσης του χώρου. Στο μάθημα αυτό εξετάζονται οι μέθοδοι και οι τεχνικές χωρικής ανάλυσης στην αρχαιολογία. Συζητούνται οι επιφανειακές έρευνες (θεωρία και τεχνική) και παρουσιάζονται επιλεγμένα παραδείγματα επιφανειακών ερευνών στην Ελλάδα που αναφέρονται σε όλες τις περιόδους, δημογραφία, τοπωνύμια και αρχεία, χάρτες, ψηφιακά υπόβαθρα, αεροφωτογραφίες, εφαρμογές GIS, τηλεπισκόπιση και γεωφυσική διασκόπηση.
Ζ. Πρακτική άσκηση σε ανασκαφικούς χώρους και μνημεία.

Ν. Μίνως
Διεύθυνση Συντήρησης

Υπουργείο Πολιτισμού

Ο συντηρητής αρχαιοτήτων περισσότερο από κάθε άλλο ειδικό κλάδο που εμπλέκεται στη διάσωση και διατήρηση των αντικειμένων της πολιτιστικής κληρονομιάς, συνειδητοποιεί ήδη από την διάρκεια της εκπαίδευσής του την αναγκαιότητα της διεπιστημονικής συνεργασίας που απαιτεί η προσέγγιση των ειδικών προβλημάτων που καλείται να αντιμετωπίσει.
Έτσι από τα πρώτα στάδια της προμελέτης του, αναζητεί την υποστήριξη των ειδικών ερευνητικών μεθόδων που θα τον βοηθήσουν στην τεκμηρίωση της δομής του αντικείμένου, της κατάστασης διατήρησής του, των συνθηκών του περιβάλλοντος κάτω από το οποίο βρέθηκε, στην ερμηνεία των αιτίων φθοράς του, στην επιλογή της κατάλληλης επέμβασης που θα προταθεί για τη συντήρησή του.
Η αναγκαιότητα της υποστήριξης αυτής, διατυπώνεται για πρώτη φορά στον Οργανισμό του ΥΠ.ΠΟ το 1978 που προβλέπει τμήμα έρευνας στη Διεύθυνση Συντήρησης και επαναλαμβάνεται στον Οργανισμό του 2003, αν και το τμήμα αυτό δεν λειτούργησε ποτέ μέχρι σήμερα, λόγω έλλειψης εργαστηριακής υποδομής και στελέχωσης.
Οι ανάγκες έρευνας που προκύπτουν για διάφορες κατηγορίες αντικειμένων, καλύπτονται μέχρι σήμερα από το Κέντρο Λίθου, το χημείο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου αλλά κυρίως σε συνεργασία με τα ερευνητικά εργαστήρια του Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος και τον προϊστάμενό του Δρ. Ι. Μανιάτη, το εργαστήριο Ραδιογραφίας, το εργαστήριο Ανάλυσης υλικών του ινστιτούτου Πυρηνικής Φυσικής, με το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών, κ.ά.
Η εμπειρία αυτή αποδεικνύει αφ’ενός ότι η διεπιστημονική συνεργασία αποτελεί σήμερα τη μοναδική διασφάλιση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της προστασίας και συντήρησης των έργων της πολιτιστικής κληρονομιάς και αφετέρου, την αναγκαιότητα της διαρκούς αναβάθμισης της έρευνας και της εκπαίδευσης και την αξιοποίηση νέων ερευνητικών τομέων για την βαθύτερη κατανόηση των επιστημονικών προβλημάτων που σχετίζονται με τα αντικείμενα, δημιουργώντας τις πιο σταθερές προϋποθέσεις ώστε η συντήρηση να συνεισφέρει αποφασιστικά στην κατανόηση των καλλιτεχνικών και ιστορικών γεγονότων και στην ενσωμάτωσή τους στο παρόν και στο μέλλον.

Καθ. Γ. Ν. Τσóκας
Τμήμα Γεωλογίας,
Α.Π.Θ.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1940, οι γεωφυσικές μέθοδοι διασκόπησης εφαρμόζονται στον εντοπισμό και τη χαρτογράφηση θαμμένων αρχαιοτήτων. Οι μέθοδοι αυτές εφαρμόζονται στην εξερεύνηση αρχαιολογικών χώρων σε παγκόσμια κλίμακα και αναφέρονται σ’ όλα τα βιβλία εισαγωγής στην αρχαιολογική επιστήμη. Στηρίζονται στο γεγονός ότι οι αρχαιότητες αποτελούν διαταράξεις στην ομοιογένεια των ανωτέρων στρωμάτων της γης, και επομένως προκαλούν ανωμαλίες σε φυσικά ή τεχνητά πεδία. Οι ανωμαλίες αυτές καταγράφονται με τη βοήθεια κατάλληλων οργάνων, επεξεργάζονται βάσει διεθνώς παραδεκτών μεθόδων και τελικά παρουσιάζεται κυρίως μια χαρτογράφηση των υπεδάφιων αρχιτεκτονικών λειψάνων.
Η χρησιμότητα των χαρτών αυτών στην αρχαιολογική έρευνα είναι προφανής. Ο ανασκαφέας αρχαιολόγος μπορεί να κατευθύνει επιλεκτικά τη έρευνά του, να εξάγει συμπεράσματα και στη συνέχεια να τα προεκτείνει για όλη την περιοχή που μελετά στηριζόμενος στο γεωφυσικό χάρτη. Η εφαρμογή των μεθόδων αυτών γίνεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και με μικρό κόστος. Καλύπτονται δε με τον τρόπο αυτό μεγάλες σχετικά εκτάσεις.
Στις μέρες μας, η βασική έρευνα στις μεθόδους αυτές είναι προσανατολισμένη σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Όσον αφορά τη μαγνητική μέθοδο διασκόπησης, έχει εισαχθεί η λεγόμενη τεχνολογία των picoTesla, δηλαδή όργανα που είναι ικανά να μετρήσουν το μαγνητικό πεδίο με πολύ μεγάλη ακρίβεια και να πραγματοποιούν συνεχή καταγραφή. Τα όργανα αυτά είναι τοποθετημένα σε κινούμενα συστήματα έτσι, ώστε να μπορούν να εξερευνούν μεγάλες εκτάσεις σε πολύ σύντομα χρονικά διαστήματα. Ταυτόχρονα, η μεγάλη ευαισθησία τους τα καθιστά ικανά να διακρίνουν σήματα που προέρχονται από πολύ ασθενείς πηγές, αυξάνοντας έτσι το ποσό της πληροφορίας που παίρνουμε για το υπέδαφος. Μελετώνται επίσης οι κατάλληλες μέθοδοι επεξεργασίας και ερμηνείας.
Γίνεται έρευνα στη θεωρία του μαγνητικού σήματος, κυρίως ως προς τους τρόπους ανόρθωση και την αντιστροφή του. Τα αποτελέσματα οδηγούν σε μορφές απεικόνισης της κατανομής του μαγνητικού πεδίου, οι οποίες προσομοιάζουν την κάτοψη των ερειπίων που είναι θαμμένα στο υπέδαφος. Η έρευνα στοχεύει επίσης στην δημιουργία νέων και πιο αποτελεσματικών μεθόδων αποθορυβοποίησης. Στον τομέα αυτόν, ιδιαίτερα πολλά υποσχόμενη είναι η εφαρμογή της θεωρίας του κυματιδιακού μετασχηματισμού.
Κινούμενα συστήματα αναπτύσσονται και για την κλασική μέθοδο της ηλεκτρικής χαρτογράφησης. Μερικά από αυτά είναι ικανά και για τη συλλογή τομογραφικών δεδομένων.
Η μέθοδος της ηλεκτρικής τομογραφίας αναπτύχθηκε έτσι, ώστε κατέστη δυνατή η χρήση της μέσα σε σωζόμενα μνημεία ή για εξερεύνηση του εσωτερικού των τοίχων τους. Επίσης, έγινε εφικτή η χρήση της σε δομημένα περιβάλλοντα, κάτι το οποίο ήταν αδιανόητο πριν από μια δεκαετία. Αυτό οφείλεται εν μέρει στην εισαγωγή των ηλεκτροδίων χωρητικότητας και των λεγομένων ηλεκτροδίων επαφής. Ταυτόχρονα όμως, αναπτύχθηκαν και οι κατάλληλοι μαθηματικοί αλγόριθμοι.
Η ανάπτυξη αλγορίθμων για τρισδιάστατη αντιστροφή δεδομένων ηλεκτρικής τομογραφίας αποτελεί επίσης μια σημαντική κατεύθυνση της σύγχρονης έρευνας. Η έρευνα στον τομέα αυτό διευρύνει τις δυνατότητες της μεθόδου, εφόσον αυξάνει σημαντικά τις δυνατότητες και την ακρίβεια της στην απεικόνιση θαμμένων αρχαιοτήτων. Λόγω του μεγάλου όγκου των δεδομένων που συλλέγονται σε τρισδιάστατες διασκοπήσεις, διερευνώνται τρόποι μείωσης του όγκου της συνολικής δουλειάς και ιδιαίτερα των αριθμητικών πράξεων που υπεισέρχονται.
Αποτέλεσμα της έρευνας είναι επίσης οι νέες δυνατότητες της τομογραφίας για χρήση της μέσα σε γεωτρήσεις. Η δυνατότητα αυτή δίνει στη μέθοδο ιδιαίτερο βάρος για την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων.

Καθ. Δ. Κοντοπούλου
Τομέας Γεωφυσικής

Α.Π.Θ.

Ο Αρχαιομαγνητισμός είναι μία επιστήμη που συνδέει τις μαγνητικές ιδιότητες των ψημένων υλικών, με την Αρχαιολογία. Με τη μέθοδο του Αρχαιομαγνητισμού έχουν χρονολογηθεί πολλά κεραμικά και κλίβανοι από Έλληνες και ξένους επιστήμονες. Την τελευταία δεκαετία, η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται στον Τομέα Γεωφυσικής του Α.Π.Θ με επιστέγασμα δύο διδακτορικές διατριβές (Σπαθάρας, 2005, DeMarco 2007). Κύρια συμβολή των ανωτέρω υπήρξε η κατασκευή των πρότυπων καμπύλων αναφοράς για την αρχαιοδιεύθυνση και αρχαιοένταση στον Ελλαδικό χώρο και κατά συνέπεια η δυνατότητα χρονολόγησης αντικειμένων.
Η μέθοδος του αρχαιομαγνητισμού είναι μή καταστροφική, μικρού κόστους και αποτελεσματική στις περισσότερες περιπτώσεις χρονολόγησης.
Στον Τομέα Γεωφυσικής του ΑΠΘ υπάρχει όλος ο απαιτούμενος εξοπλισμός για μετρήσεις αρχαιοδιεύθυνσης. Με τον πρόσφατο αποκτηθέντα φούρνο Thellier, θα είναι εφικτές και μετρήσεις αρχαιοέντασης μετά τον Σεπτέμβριο 2007.
Με δεδομένο τον όγκο ευρημάτων που σχετίζονται με καύσεις (κλίβανοι, αγγεία, πλίνθοι, καμένα εδάφη) ανοίγεται ένα ευρύ πεδίο έρευνας στο οποίο μπορούν να απασχοληθούν τόσο θετικοί επιστήμονες όσο και αρχαιολόγοι. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου το υλικό πρόκειται να καταστραφεί, η συνδρομή των αρχαιολόγων ώστε να μην χαθούν πολύτιμες πληροφορίες είναι απαραίτητη.
Η συμβολή άλλων μεθόδων αρχαιομετρίας στον αρχαιομαγνητισμό μπορεί να δημιουργήσει έναν ευρύτερο κλάδο έρευνας και εφαρμογών. Ευχή και στόχος μας είναι να πραγματοποιηθεί αυτό στα πλαίσια δραστηριοτήτων της Ελληνικής Αρχαιομετρικής Εταιρείας.
Θεωρούμε ότι στην παρούσα φάση είναι απαραίτητη:
1) Η σωστή επικοινωνία και πληροφόρηση
2) Η παροχή υπηρεσιών για όσους από εμάς είμαστε λιγότερο δραστήριοι στον τομέα αυτό.
3) Η μέριμνα για δημιουργία θέσεων εργασίας για τους ειδικευμένους αρχαιομέτρες, έστω και λίγων.

Δρ. Β. Kυριατζή
Εργαστήριο Fitch,
Βρετανική Σχολή της Αθήνας

To Εργαστήριο Fitch της Βρετανικής Σχολής Αθηνών, το πρώτο στο είδος του εργαστήριο που ιδρύθηκε στην Ελλάδα (1974), λειτουργεί ως τμήμα ενός ερευνητικού ιδρύματος με σαφή προσανατολισμό προς τις ανθρωπιστικές επιστήμες, και επικεντρώνεται στην ουσιαστική χρήση και την πλήρη ενσωμάτωση μεθόδων και τεχνικών από τις φυσικές και τις βιολογικές επιστήμες στα πλαίσια ερευνητικών προγραμμάτων με συγκεκριμένα αρχαιολογικά ερωτήματα. Η αποστολή του συνίσταται στο σχεδιασμό, τη διαχείριση, υλοποίηση, και δημοσιοποίηση ερευνητικών έργων στην Ελλάδα και σε γειτονικές χώρες.
Θεωρούμε σημαντική την επισήμανση, σε επίπεδο ακαδημαϊκής έρευνας, της ανάγκης ανάληψης ερευνητικών προγραμμάτων σημαντικής κλίμακας, με συγκεκριμένους στόχους/ερωτήματα, θεωρητικές προσεγγίσεις και μεθοδολογίες, των οποίων ο διεπιστημονικός χαρακτήρας θα αντανακλάται στην ενεργή συμμετοχή και ουσιαστική επικοινωνία ερευνητών διαφορετικών ειδικοτήτων από το στάδιο του σχεδιασμού μέχρι και αυτό της τελικής δημοσίευσης και αποτίμησης του έργου. Η ανάγκη αυτή προϋποθέτει τη δυνατότητα επικοδομητικής και σταθερής επικοινωνίας ανάμεσα στην Αρχαιολογία και τους άλλους επιστημονικούς κλάδους, κάτι που μόνο σε περιορισμένη έκταση έχει επιτευχθεί στην Ελλάδα. Βασική προϋπόθεση για κάτι τέτοιο αποτελεί η ανάλογη διεπιστημονική παιδεία στα πανεπιστήμια, σε επίπεδο προπτυχιακών ή/και μεταπτυχιακών σπουδών. Πέρα από την εκπαίδευση των ειδικών επιστημόνων (π.χ. αρχαιομεταλλουργών, ζωοαρχαιολόγων, γεωαρχαιολόγων κλπ.), είναι σημαντικό, αλλά και επιτακτικό, να εξοικειωθούν και οι αρχαιολόγοι με τη φύση των τεχνικών, τους τρόπους και τις δυνατότητες εφαρμογής τους, καθώς αυτοί είναι που θέτουν τα ερευνητικά ερωτήματα και ερμηνεύουν τα αναλυτικά αποτελέσματα στα πλαίσια συγκεκριμένων αρχαιολογικών ερευνών, αλλά και διαχειρίζονται ή ελέγχουν τελικά τέτοιου είδους εφαρμογές και πρακτικές ως αρμόδιοι του Υπουργείου Πολιτισμού. Και στις δύο περιπτώσεις (επιστημόνων που προέρχονται από το χώρο των θετικών ή ανθρωπιστικών επιστημών), η τέτοιου είδους εκπαίδευση δε θα πρέπει να επικεντρώνεται μόνο στις τεχνικές αλλά κυρίως στην αρχαιολογική εφαρμογή τους, και κατά συνέπεια δε θα πρέπει να είναι αποκομμένη από τις αρχαιολογικές σπουδές.
Ως προσωπική παρατήρηση θα ήθελα να επισημάνω μια παράλειψη στην αντίληψη περί «Αρχαιομετρίας», όπως αυτή διαφαίνεται στις διατάξεις για το νέο οργανισμό του ΥΠΠΟ, όπου αν και γίνεται αναφορά στην ανάγκη πρόσληψης ειδικών επιστημόνων στις υπηρεσίες του ΥΠΠΟ, ως τέτοιοι αναφέρονται π.χ. γεωλόγοι, ζωολόγοι/βιολόγοι, χημικοί και άλλοι., και αγνοείται μια νέα κατηγορία αρχαιολογικών επιστημόνων, οι οποίοι έχουν πραγματοποιήσει διεπιστημονικές σπουδές, σε επίπεδο μεταπτυχιακού/διδακτορικού, και ουσιαστικά αποτελούν τις ζωντανές γέφυρες ανάμεσα στην αρχαιολογία και τους άλλους επιστημονικούς κλάδους (π.χ. γεωαρχαιολόγοι, αρχαιομεταλλουργοί, ζωοαρχαιολόγοι, ειδικοί στη μελέτη αρχαίας κεραμικής, ή στη χρονολόγηση αρχαιολογικών υλικών κλπ.).

Δρ. Γ. Βαρουφάκης
Ναιάδων 102, Π. Φάληρο, 17 562 Αττική

Εργάζομαι από το 1960 σε θέματα αρχαιομετρίας και, όπως έχω αναφέρει και στο παρελθόν, είμαι ευτυχής που βρέθηκα άθελά μου στο χώρο της αρχαιολογίας. Ποτέ δεν πίστευα, ότι θα βρεθώ μέσα σε έναν τέτοιο παράδεισο.
Όλο όμως αυτό το διάστημα ένοιωθα πάντα μόνος. Βέβαια, συνεργαζόμουνα με αρχαιολόγους, που τους ενδιέφερε να δώσω απαντήσεις σε θέματα, που τους απασχολούσαν σχετικά με τα αρχαιολογικά ευρήματά τους. Όμως η απλή αυτή συνεργασία δεν έφτανε, ούτε και τώρα φτάνει.
Ζηλεύω πολύ τους ξένους συναδέλφους, που λειτουργούν πάντοτε συλλογικά. Κάποτε, μελετούσα έμβολα των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, που βρέθηκαν στον ελλαδικό χώρο. Μελετώντας τη σχετική βιβλιογραφία, ανακάλυψα μια εξαιρετική εργασία γύρω από ένα μεγάλο μπρούντζινο έμβολο των 450 κιλών, που βρέθηκε εδώ και λίγα χρόνια στο Ισραήλ, 20 χιλιόμετρα νότια της Χάιφας. Οι μελετητές εξέδωσαν μια μονογραφία, στην οποία συμμετείχαν Ισραηλινοί, Αμερικανοί και Άγγλοι ερευνητές. Ανάμεσά τους ήταν ιστορικοί, αρχαιολόγοι, μεταλλουργοί, συντηρητές, μουσειολόγοι.. Όλοι αυτοί εργάσθηκαν συλλογικά και έδωσαν αυτό το εξαιρετικό έργο. Ειλικρινά τους ζηλεύω για τον τρόπο συνεργασίας.
Αυτό ακριβώς θα έπρεπε να γίνει και στη χώρα μας. Το εύχομαι ειλικρινά μέσα από την καρδιά μου. Γνωρίζω, ότι και σεις θα νιώθετε το ίδιο με μένα. Δεν φτάνουν όμως τα ευχολόγια. Χρειάζεται και η αλλαγή της νοοτροπίας μας. Ίσως, κάποια επιτροπή που θα αποτελείται από εκπροσώπους του κάθε φορέα, που θα συντονίζει τις προσπάθειες των ερευνητών τους. Σ’ αυτήν να ενσωματωθούν και εκείνοι, που δεν ανήκουν σε ερευνητικούς φορείς ως μηχανικοί ή εργαστηριακοί επιστήμονες. Οι τελευταίοι έχουν μεγάλη εμπειρία και γνώση του αντικειμένου τους και καλό θα είναι να τους αξιοποιήσουμε, εντάσσοντας τους στον κατάλληλο ερευνητικό φορέα.

Κ.Ιωαννίδης1,2, Α. Οικονόμου2, Κ. Σταμούλης2, Χ. Παπαχριστοδούλου3
1Εργαστήριο Πυρηνικής Φυσικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 45110 Ιωάννινα
2Κέντρο Αρχαιομετρίας, Οριζόντιο Δίκτυο Εργαστηριακών Μονάδων και Κέντρων Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
3Εργαστήριο XRF, Οριζόντιο Δίκτυο Εργαστηριακών Μονάδων και Κέντρων Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Στο πλαίσιο της συνεργασίας των εργαστηρίων των τμημάτων Φυσικής, Χημείας και Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Παν/μίου Ιωαννίνων, αποφασίστηκε από κοινού η δημιουργία Κέντρου Αρχαιομετρίας. Σήμερα το Κέντρο Αρχαιομετρίας ανήκει στο Οριζόντιο Δίκτυο Εργαστηριακών Μονάδων και Κέντρων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Στον εξοπλισμό του περιλαμβάνεται διάταξη με ανιχνευτή υγρού σπινθηριστή με δυνατότητα χρήσης για χρονολόγηση με C-14. Το Τμήμα Φυσικής του Παν/μίου Ιωαννίνων ανέλαβε την ευθύνη για την εγκατάσταση και τη λειτουργία της εν λόγω συσκευής. Ο συγκεκριμένος ανιχνευτής προσφέρει πολλές και σημαντικές δυνατότητες, όπως μετρήσεις υπέρ χαμηλού υποβάθρου, συνεχή μέτρηση έως και 500 δειγμάτων, πολλαπλούς κύκλους μέτρησης, ταυτόχρονη ανίχνευση και διαχωρισμό ραδιοϊσοτόπων α και β. Ο ανιχνευτής, από όσα γνωρίζουμε, είναι ένα από τα δύο συστήματα που βρίσκονται στην Ελλάδα με μοναδικές ιδιότητες για μετρήσεις ραδιενέργειας, αξιοποιείται για ραδιοχρονολόγηση με βάση το τρίτιο και επίσης χρησιμοποιείται για μετρήσεις ραδίου / ραδονίου. Εκτός του προαναφερθέντος συστήματος και στα πλαίσια προγράμματος του Υπουργείου Παιδείας, το Κέντρο θα εφοδιαστεί με σύστημα χρονολόγησης με τη μέθοδο της θερμοφωταύγειας (TL/OSL) για τη χρονολόγηση αγγείων. Ήδη έχει γίνει ο σχετικός διαγωνισμός και η εγκατάσταση του συστήματος προβλέπεται το φθινόπωρο του 2007.
Επίσης υπάρχει στενή συνεργασία μεταξύ του Κέντρου Αρχαιομετρίας και του Εργαστηρίου φθορισιμετρίας ακτίνων X (XRF). Η ανιχνευτική διάταξη που διαθέτει το εργαστήριο XRF επιτρέπει την ανάλυση στοιχείων από το K μέχρι το U. Ήδη, έχει ολοκληρωθεί μία μελέτη αγγείων οικιακής χρήσης από το Όρραον της αρχαίας Μολοσσίας (4ος αι. π.Χ.). Μέσω στατιστικής επεξεργασίας (μέθοδος PCA) των αποτελεσμάτων XRF εντοπίστηκαν ομάδες αγγείων και προέκυψαν χρήσιμα αρχαιομετρικά συμπεράσματα (Analytica Chimica Acta, Vol. 573-574, p.347-353). Σε εξέλιξη βρίσκεται ανάλυση μεγάλου αριθμού ελληνιστικών αγγείων από τις ανασκαφές στην αρχαία Κασσώπη, σε συνεργασία με το Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Παν/μίου Ιωαννίνων. Επίσης, έχει ολοκληρωθεί μελέτη κεράμων της ελληνιστικής περιόδου από την πόλη της Ρόδου, σε συνεργασία με την ΚΒ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου.
Στους μελλοντικούς στόχους του Κέντρου Αρχαιομετρίας είναι η δημιουργία βάσης δεδομένων της αρχαίας κεραμικής της Ηπείρου. Η αρχή θα γίνει με την εξέταση οστράκων από την αρχαία Κασσώπη, καθώς επίσης θα γίνει χρήση των μεθόδων σε άλλα αρχαιολογικά ευρήματα για την εξαγωγή χρήσιμων αρχαιομετρικών συμπερασμάτων.
Τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα των δράσεων του Κέντρου Αρχαιομετρίας κρίνονται ενθαρρυντικά. Πρέπει να σημειωθεί ότι το Κέντρο, το οποίο αριθμεί λίγα χρόνια από την ίδρυση του, θα μπορούσε να επωφεληθεί τα μέγιστα αν υπήρχε Εθνικός φορέας για την Πολιτιστική Κληρονομιά για το συντονισμό σχετικών δράσεων. Έτσι θα μπορούσε να ζητήσει την αρωγή του Φορέα για θέματα ενίσχυσης της έρευνας, συντονισμό ενεργειών με άλλες αντίστοιχες μονάδες, συμμετοχή σε κοινή στοχοποιημένη έρευνα, συμμετοχή σε προγράμματα σπουδών ή επιμορφωτικά προγράμματα, κοινές συνεδριακές εκδηλώσεις κα.

Δρ. Γ. Φακορέλλης
Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας,
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

1. Προτείνεται η δημιουργία ερευνητικού κέντρου εποπτευόμενο από το ΥΠ.ΠΟ για θέματα έρευνας αρχαιολογικών υλικών και έργων τέχνης με τη δυνατότητα παροχής υπηρεσιών. Προτείνεται η στελέχωσή του να υλοποιηθεί με επιστήμονες κατόχους τουλάχιστον μονοετούς μεταπτυχιακού σε συναφές αντικείμενο.
2. Συνιστάται η προτροπή της διδασκαλίας των Νέων Τεχνολογιών σε όλα τα Αρχαιολογικά Τμήματα της χώρας καθώς και στα Τμήματα Φυσικοχημείας των ελληνικών Α.Ε.Ι. ως μαθήματος επιλογής, αποστέλλοντας σχετικό έγγραφο.

Δρ. Ν. Μαραβελάκη1, Καθ. Ν. Καλλιθρακας-Κόντος2
1ΚΕ΄ΕΠΚΑ, Χανιά, Κρήτη, 2Γενικό Τμήμα Πολυτεχνικής Σχολής Κρήτης

Στα Χανιά, η χημικός της ΚΕ΄ ΕΠΚΑ Δρ. Νόνη Μαραβελάκη έχει στενή συνεργασία με το Εργαστήριο Αναλυτικής και Περιβαλλοντικής Χημείας, του Γενικού Τμήματος του Πολυτεχνείου Κρήτης, με Διευθυντή τον καθηγητή κ. Νικόλαο Καλλίθρακα-Κόντο. Στο συγκεκριμένο εργαστήριο υπάρχουν οι τεχνικές φασματοσκοπία φθορισμού ακτίνων Χ (Energy Dispersive X-rays Fluorescence), φασματοσκοπία φθορισμού ολικής ανάκλασης ακτίνων Χ (Total Reflection X-rays Fluorescence), φασματοσκοπία ακτίνων γ και φασματοσκοπία υπερύθρου (FTIR). Τα ερευνητικά προγράμματα του Εργαστηρίου εστιάζονται στις αναλύσεις μετάλλων, λίθων, κεραμικών, χρωστικών, ρητινών και κονιαμάτων.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ
ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ
Εργαστήριο Αναλυτικής και Περιβαλλοντικής Χημείας (Καθ. Ν. Καλλίθρακας-Κόντος)
Εργαστήριο Γεωχημείας (καθηγ κ. Β. Περδικάτσης)
Εργαστήριο Μηχανικής Πετρωμάτων (Καθ. Ζ. Αγιουτάντης)
Εργαστήριο Μελέτης και Σχεδιασμού Εκμεταλλεύσεων (Καθ. Γ. Εξαδάκτυλος)
Εργαστήριο Επεξεργασίας Εικόνας (Καθ. Μ. Ζερβάκης)
ΙΔΡΥΜΑΤΑ στην Ελλάδα
Τομέας Επιστήμης και Τεχνικής των Υλικών του Τμήματος Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ (Καθ. κ. Α. Μοροπούλου)
Πανεπιστήμιο Κρήτης (Καθ. Ι. Τζαχίλη)
ΙΤΕ (Καθ. Κ. Φωτάκης)
ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος (Δρ. Β. Κυλίκογλου)
ΙΔΡΥΜΑΤΑ στο εξωτερικό
University of Venice (Prof. G. Biscontin)
University of Antwerp (Prof. R. Van Grieken)
Izmir Institute of Technology (Prof. Sedat Akkurt)
CNR-ICVBC, Florence (Dr. P. Tiano)

Δρ. Γ. Οικονόμου, Δρ. Π. Τσόμπος, Δρ. Ευ. Χιώτης
ΙΓΜΕ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 70, 115 27 ΑΘΗΝΑ

Το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) είναι νομικό πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ), που εποπτεύεται από το Υπουργείο Ανάπτυξης.
Η γεωλογική έρευνα που πραγματοποιείται στο ΙΓΜΕ, είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας πολλών ειδικοτήτων που καλύπτουν όλο το φάσμα των γεωεπιστημών.
Η διεπιστημονική προσέγγιση των γεωαρχαιολογικών ερευνών που πραγματοποιούνται στο ΙΓΜΕ, γίνεται κυρίως με εφαρμογές γεωλογικής χαρτογράφησης, παλαιοντολογίας, παλινολογίας, παλαιογεωγραφίας, γεωχημείας, γεωφυσικής, τηλεπισκόπησης, τεχνικής γεωλογίας και πετρογραφίας – ορυκτολογίας.
Εργασίες και μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα για :
· αρκετές Εφορίες Προϊστορικών και Βυζαντινών αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού,
· το Μουσείο Μπενάκη, το Αρχαιολογικό Αθήνας, Ακροπόλεως, κ.α.
· Τεχνικές κατασκευαστικές εταιρείες, που εκτελούν έργα αναστήλωσης μνημείων, κάστρων, κλπ.
· Ιδιωτικές συλλογές, όπως Τραπεζών και άλλων φορέων.

Πολλές εργασίες γεωαρχαιλογικού ενδιαφέροντος έχουν εκπονηθεί στο ΙΓΜΕ μερικές εκ των οποίων είναι:
Ορυκτολογική μελέτη υλικών για τις εργασίες συντήρησης της Ακρόπολης Αθηνών
Ορυκτολογική μελέτη και προέλευση δομικών υλικών αρχαιολογικών μνημείων:
- Αρχαίας κρήνης Πετραλώνων
- Ιεράς Μονής Καπνικαρέας
- Μαλίων και Κνωσού Κρήτης
- ανακτόρου Νέστορος Πύλου
- ακροπόλεως Σίφνου
- Δωδώνης
- των κάστρων Μεθώνης και Βόνιτσας
- Ιερού Ναού Οσίου Λουκά
- Κυρήνειας Κύπρου
Γεωλογική, ορυκτολογική και πετρογραφική μελέτη μνημείων αρχαίας Ολυμπίας, Επιδαύρου και Δήλου
Ορυκτολογική μελέτη αρχαίων νομισμάτων Μακεδονίας (Αμύντας Γ) και Θράκης
Ορυκτολογική εξέταση αρχαίων υφασμάτων Μακεδονικών τάφων Αιανής Κοζάνης
Ορυκτολογική μελέτη:
- κονιαμάτων και χρωστικών Τάφων Βεργίνας
- κονιαμάτων και χρωστικών Τοιχογραφιών Ακρωτηρίου Σαντορίνης
- χρωστικών αγιογραφιών Μουσείου Μπενάκη
- αρχαίων κοσμημάτων και διακοσμητικών υλικών Μουσείου Μπενάκη
- αρχαίων σφραγιδολίθων
- ευρημάτων ανασκαφής Αγίου Κωνσταντίνου Μεθάνων
Αρχαίων σκωριών από διάφορες περιοχές της Ελλάδος
Μεταλλείων Λαυρίου Αρχαιομεταλλουργική μελέτη:
- Μεταλλείων Κύθνου και Κέας
- Αρχάμπολης Καρύστου

Συνεργασίες σε εξέλιξη και προοπτικές γεωαρχαιολογικών εφαρμογών:

· Γεωλογική μελέτη για την υπόδειξη θέσεων εξόρυξης πετρώματος για την αναστύλωση του Α΄ Ταφικού Κύκλου Μυκηνών για λογαριασμό του «Ταμείου Διαχείρισης Πιστώσεων για την εκτέλεση αρχαιολογικών έργων» (γίνονται συνεννοήσεις για την επέκταση του έργου με αντικείμενα: α. Ταυτοποίηση υλικών για την αναστύλωση του τάφου των Λεόντων β. Τον προσδιορισμό των ενεργών ρηγμάτων στην ευρύτερη περιοχή της ακρόπολης των Μυκηνών.
· Κατάρτιση γεωγραφικής βάσης δεδομένων των αρχαιολογικών ζωνών Α και Β του νομού Αργολίδος.
· Παλαιογεωγαφική μελέτη περιοχής παλαιάς Επιδαύρου.
· Προανασκαφικές γεωφυσικές διασκοπίσεις στο νομό Αργολίδος.
· Παλαιογεωγραφική μελέτη λεκάνης Λαγανά Ζακύνθου, σε συνεργασία με το Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών και το Πανεπιστήμιο Ουτρέχτης.

Τα εργαστήρια του ΙΓΜΕ που ασχολούνται με εξετάσεις αρχαιολογικού υλικού είναι εξοπλισμένα με συσκευές υψηλής τεχνολογίας και ενδεικτικά αναφέρονται τα ακόλουθα:
- Eργαστήρια ορυκτολογίας- πετρολογίας, όπου υπάρχουν οπτικά μικροσκόπια, ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM), περιθλασιμετρία ακτίνων – Χ (XRD), φθορισμός ακτίνων- Χ (XRF), φασματομετρία micro-RAMAN, θερμιαναλυτής, παρασκευαστήρια δοκιμίων, κλπ.
- Εργαστήρια τεχνικής γεωλογίας, με εξειδίκευση στη εδαφομηχανική- βραχομηχανική.
- Εργαστήριο τηλεπισκόπησης, όπου ερευνώνται εποπτικά μεγάλες περιοχές και ειδικά με τη χρήση δορυφορικών προϊόντων υπερυψηλής ανάλυσης.
-Εργαστήριο ΄΄ΛΙΘΟΣ΄΄, όπου εξετάζονται οι φυσικομηχανικές ιδιότητες και ταυτοποιούνται διακοσμητικά πετρώματα, π.χ. μάρμαρα κλπ.
- Εργαστήρια γεωφυσικής, που εφαρμόζουν σύγχρονες μεθόδους γεωφυσικής επισκόπησης.

Ειδικότερα στα εργαστήρια της Δ/νσης Ορυκτολογίας & Πετρολογίας εκτελούνται εξετάσεις και αναλύσεις από εξειδικευμένους γεωλόγους- ορυκτολόγους όπου εξετάζονται δείγματα αρχαιολογικού υλικού από όλο τον ελληνικό χώρο, καθώς και δείγματα μουσειακού υλικού.
Εφαρμόζονται μη καταστροφικές αναλυτικές μέθοδοι για επιτόπιες μετρήσεις, όπως:
Φασματομετρία micro- Raman (φορητό νεοαποκτηθέν όργανο, μοναδικό στην Ελλάδα), με τεχνολογία laser, όπου ανιχνεύονται οι ορυκτολογικές φάσεις.
Φθορισμός ακτίνων-Χ (XRF), (φορητό νεοαποκτηθέν όργανό) για χημικές αναλύσεις κυρίων και ιχνοστοιχείων.
Συσκευή υπερήχων δομικών υλικών (της Δ/νσης Τεχνικής Γεωλογίας) για ποιότητα δομικών υλικών (σκληρότητα) και βαθμού κατακερματισμού.
Σφύρα smith (της Δ/νσης Τεχνικής Γεωλογίας) για ποιότητα βραχομάζας (σκληρότητα).Φορητό φασματόμετρο υπερύθρων (TERRASPEC), για τον προσδιορισμό ορυκτολογικών φάσεων σε πετρώματα, δομικά υλικά, κ.ά..

Κινητό τίποτα

2007-05-20T18:50:00.000+03:00

Tης Mαριάννας Tζιαντζή από την Καθημερινή της Κυριακής 20/5/07

Στις μέρες μας το τραγούδι «Τίποτα δεν πάει χαμένο» του Μάνου Λοΐζου αποκτά ένα νέο περιεχόμενο απλώς με τη μετατόπιση των εισαγωγικών μια λέξη πιο αριστερά: «Το τίποτα δεν πάει χαμένο», αφού το τίποτα αυτοαντανακλάται, μεγεθύνεται και αναμεταδίδεται.
Δεν έχω ακούσει πιο θλιβερή φράση από το «Εχω χρόνο και δεν έχω άνθρωπο να μιλήσω», δηλαδή έχω στο κινητό μου δωρεάν χρόνο ομιλίας που πρέπει να τον εξαντλήσω. Στα μαγαζιά και στα λεωφορεία, μες στο ασανσέρ, στις δημόσιες υπηρεσίες, στο πεζοδρόμιο, στο καφενείο, οι άνθρωποι μιλούν ακατάπαυστα... και συνήθως για το τίποτα.
Το πρωί μιλούν κυρίως για τις δουλειές τους. Για πωλήσεις, δικογραφίες, υδραυλικά, φορολογικά. Ολο το βαγόνι ένα κινούμενο γραφείο. Αρκετοί δίνουν οδηγίες στους συνεργάτες τους, διαπραγματεύονται, τσακώνονται, φωνασκούν, αδιαφορώντας για το ακούσιο ακροατήριό τους. Δεν είναι επιβάτες αυτοί, είναι εργαζόμενοι, είτε μισθωτοί είτε αυτοαπασχολούμενοι. Και το δικαίωμα στην εργασία είναι ιερό. Το δικαίωμα στην επικοινωνία είναι επίσης ιερό, όπως τουλάχιστον προσπαθεί να μας πείσει η διαφήμιση.
Καθώς μεσημεριάζει, έρχεται και η ώρα των οικογενειακών και των αισθηματικών. Το περίεργο είναι ότι οι κινητοί τελάληδες δεν εξωραΐζουν τις εμπειρίες τους, αλλά συχνά τις περιγράφουν με μελανά χρώματα, καθώς μιλούν για τον γιο που έμεινε στην ίδια τάξη ή τις αιμορροΐδες τους ή τον ανάξιο εραστή, τον φίλο που τους πούλησε.
Τα ριάλιτι υποχώρησαν από την τηλεόραση και κατέκλυσαν την πραγματική ζωή. Ολοι τα συζητούν όλα, ενώπιον όλων, χωρίς ταμπού και αναστολές. Τα σχολικά, τα μαγειρικά, τα σεξουαλικά. Μόνον που στα τηλεοπτικά ριάλιτι υπάρχει ένα είδος επιβεβλημένης συλλογικότητας. Στην εκτός οθόνης ζωή, ο καθένας είναι παίκτης και σκηνοθέτης του ατομικού του ριάλιτι, στο οποίο δεν προβλέπεται διαδικασία ψηφοφορίας και αποχώρησης.
Σπάνια κάποιος, που δέχεται μια κλήση σε δημόσιο χώρο, χαμηλώνει τη φωνή του, φέρνει την παλάμη μπροστά στα χείλη, δείχνει μια στοιχειώδη συστολή. Οι περισσότεροι τσιρίζουν, ίσως γιατί η τηλεόραση μας διδάσκει «να περνάς καλά» και «να είσαι ο εαυτός σου». Και το «είμαι ο εαυτός μου» σημαίνει ότι είμαι ο άρχοντας του μικρού μου σύμπαντος. Είναι αυτονόητο ότι αυτός ο παροξυσμός της επικοινωνίας είναι ταυτόχρονα και η ακύρωσή της. Το κλασικό αξίωμα «γράφω πολλά γιατί δεν έχω χρόνο να γράψω λίγα» γίνεται «μιλάμε πολύ γιατί δεν έχουμε τίποτα να πούμε». Η δημόσια εξομολόγηση δεν είναι δείγμα άνεσης, αλλά κοινωνικού αυτισμού. Δεν μιλώ «με» τους άλλους, αλλά «μπροστά» στους άλλους – και μιλώ για τον εαυτό μου, για τα ποικίλα τίποτα της καθημερινότητάς «μου». Οι άλλοι απλώς δεν υπάρχουν, είναι απρόσωποι και αόρατοι όπως οι τηλεθεατές.
Η τηλεόραση και η τεχνολογία συμβάλλουν στη διαμόρφωση νέων ηθών, όπως συμβάλλουν και άλλοι –και ίσως πολύ πιο καθοριστικοί– παράγοντες. Ποιος ο λόγος να ενοχληθεί κανείς από τις κάμερες παρακολούθησης στους δημόσιους χώρους, όταν ο καθένας θεωρεί φυσιολογικό να αυτοαποκαλύπτεται και να εκπέμπει την προσωπική του ζωή σε κάθε τυχαίο δέκτη;
Η κόλαση είναι οι άλλοι; Ποιοι άλλοι; Η κόλαση είναι ένα υπερτροφικό, ανασφαλές και αρπαχτικό εγώ.

Η βασική αρχή της κβαντομηχανικής

2007-05-18T11:42:00.000+03:00

Μέχρι το 1900 η φύση περιγραφόταν από δύο ξεχωριστές και εντελώς ασυμβίβαστες οντότητες: τα σωματίδια που είχαν περιγραφεί από τον Isaak Newton (1687) και τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία – κύματα που περιγράφηκαν από τον James Clark Maxwell (1864). Όλο το περιεχόμενο της κβαντικής θεωρίας συνίσταται στην αναίρεση του ασυμβίβαστου αυτού: τόσο τα σωματίδια όσο και τα ΗΜ πεδία έχουν ταυτόχρονα σωματιδιακό και κυματικό χαρακτήρα.

Η διπλή φύση του φωτός

α) το φως είναι κύμα

Σύμφωνα με τη θεωρία του James Clark Maxwell, το φως αποτελείται από ηλεκτρομαγνητικά κύματα που διαδίδονται στο κενό με ταχύτητα c=2,997.108 m.s-1. Τα κύματα αυτά αποτελούνται από δύο συνιστώσες που πάλλονται σε κάθετα μεταξύ τους επίπεδα: μια ηλεκτρική και μια μαγνητική συνιστώσα (Σχήμα 1). Η απόσταση ανάμεσα σε δύο σημεία μέγιστης έντασης ονομάζεται μήκος κύματος λ. Το τετράγωνο του πλάτους Α, είναι μέτρο της έντασης Ι του κύματος.

Σχήμα 1. Σχηματική αναπαράσταση ηλεκτρομαγνητικού κύματος

This image was copied from Nick Strobel's Astronomy Notes. Go to his site at www.astronomynotes.com for the updated and corrected version. http://www.astronomynotes.com/copyright.htm

Μια άλλη σημαντική ιδιότητα του ηλεκτρομαγνητικού κύματος είναι η συχνότητα ν που ορίζεται ως ο αριθμός των μονάδων μήκους κύματος που περνάει από ένα σταθερό σημείο στη μονάδα του χρόνου. Οι μονάδες της συχνότητας είναι κύκλοι ανά δευτερόλεπτο ή Hertz. Το μήκος κύματος και η συχνότητα συνδέονται με την ταχύτητα c του φωτός με τη σχέση:

(c/n)=λ.ν , όπου n= δείκτης διάθλασης του μέσου.

Το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα περιλαμβάνει ένα σύνολο φωτεινών κυμάτων των οποίων η συχνότητα ποικίλλει και μεταβάλλεται με τρόπο συνεχή από τις υψηλής ενέργειας ακτίνες γ μέχρι τα μικροκύματα.
Το φάσμα του ορατού φωτός (Σχήμα 2) είναι ένα μικρό μέρος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος στο οποίο είναι ευαίσθητο το ανθρώπινο μάτι, όπως φαίνεται στον Πίνακα 1. Το χρώμα του ορατού φωτός εξαρτάται από την τιμή της συχνότητας ν.

Σχήμα 2. Η ορατή περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος

Πίνακας 1. Μήκη κύματος και συχνότητες
ακτινοβολιών του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος

β) Το φως είναι σωματίδιο

Παράλληλα με την κυματική θεωρία του Maxwell όμως, ο Max Planck και ο Albert Einstein υποστήριζαν τη σωματιδιακή φύση του φωτός. Σύμφωνα με αυτούς, η ενέργεια της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας δεν είναι συνεχής αλλά μεταφέρεται από "κόκκους" ενέργειας που ονομάζονται φωτόνια. Η ενέργεια του φωτονίου είναι ίση με το γινόμενο της σταθεράς h του Planck και της συχνότητας ν της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας:

Ε=h.ν

Η ολοκληρωτική αντίφαση ανάμεσα στην κυματική και τη σωματιδιακή φύση του φωτός δεν ερμηνεύθηκε εκείνη την εποχή. Έγινε αποδεκτό ότι στα φαινόμενα διάδοσης του φωτός (ανάκλαση, διάθλαση, περίθλαση) εκδηλώνεται η κυματική φύση του, ενώ κατά την ανταλλαγή ενέργειας μεταξύ ύλης και ακτινοβολίας (φωτοηλεκτρικό φαινόμενο, απορρόφηση ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από τα άτομα) εκδηλώνεται η σωματιδιακή φύση του.

Η διπλή φύση των σωματιδίων

Μετά την επικράτηση της θεωρίας Planck Einstein για τη δυαδική υπόσταση του φωτός, ο Γάλλος φυσικός Louis De Broglie (1924) επιχείρησε να επεκτείνει το δυϊσμό μεταξύ σωματιδίου-κύματος και στα στοιχειώδη σωματίδια της ύλης. Διατύπωσε λοιπόν τη θεωρία σύμφωνα με την οποία κάθε σωματίδιο μάζας m που κινείται με ταχύτητα υ, ισοδυναμεί με κύμα, του οποίου το μήκος κύματος δίνεται από τη σχέση:

λ=h/m.υ

Έτσι ένα ηλεκτρόνιο που περιστρέφεται γύρω από ένα πυρήνα μπορεί να παρασταθεί από ένα στάσιμο κύμα που έχει περίμετρο τροχιάς ίση με κάποιο ακέραιο πολλαπλάσιο του μήκους κύματος όπως ορίζεται από την παραπάνω σχέση (Σχήμα 3). Το 1927 αποδείχτηκε πειραματικά ότι τα ηλεκτρόνια περιθλώνται από τους κρυστάλλους όπως ακριβώς οι ακτίνες Χ και έτσι η θεωρία του De Broglie επιβεβαιώθηκε θριαμβευτικά.

Σχήμα 3: Αναπαράσταση του ηλεκτρονίου ως στάσιμο κύμα

Για να ανακεφαλαιώσουμε, τόσο η ύλη όσο και το φως έχουν λοιπόν δυαδική υπόσταση, μία σωματιδιακή που χαρακτηρίζεται από ασυνέχεια και μια κυματική με κύριο χαρακτηριστικό τη συνέχεια. Σήμερα, η κυματική αναπαράσταση θεωρείται πληρέστερη από τη σωματιδιακή, αφού μπορεί από μόνη της να περιγράψει όλα τα φαινόμενα. Η έννοια του σωματιδίου χρησιμοποιείται αποτελεσματικά σε ένα εύρος φαινομένων και εξακολουθεί να έχει μεγάλη εκπαιδευτική αξία γιατί δίνει χειροπιαστές εικόνες.

Σανδαράχη

2007-05-17T15:50:00.000+03:00

Πετρώματα με κίτρινη και κόκκινη σανδαράχη (επάνω)
και οι αντίστοιχες χρωστικές (κάτω)

Ορυκτό θειούχο αρσενικό που συναντάται σε δύο χρωματισμούς, κίτρινο και κόκκινο. Η κίτρινη σανδαράχη (orpiment=αρσενικό, As2S3) συναντάται πάντα μαζί με την κόκκινη σανδαράχη (realgar=αραβικά rahj al ghar=σκόνη του ορυχείου, As4S4). Εϊναι αρχαία χρωστική, έχει βρεθεί σε αιγυπτιακά αντικείμενα και αναφέρεται σε ελληνικές και ρωμαϊκές πηγές. Γνωστή από παλία είναι επίσης και η τοξικότητα των χρωστικών που περιέχουν θειούχο αρσενικό. Πρέπει να αποφεύγεται η αναπνοή και η κατάποσή τους.

Δεν είναι συμβατή με χρωστικές που περιέχουν χαλκό (verdigris) και μόλυβδο (λευκό του μολύβδου, κίτρινο μολύβδου-κασσιτέρου) και προκαλεί μαύρισμα των αρχικών χρωμάτων. Η κόκκινη σανδαράχη δεν είναι σταθερή αλλά μετατρέπεται σε κίτρινη σκόνη μετά από παρατεταμένη έκθεση στο φως. Μέχρι πρόσφατα επικρατούσε η άποψη ότι η κίτρινη αυτή σκόνη ήταν κίτρινη σανδαράχη. Αποδείχτηκε όμως ότι πρόκειται για μια άλλη μορφή κρυστάλλωσης της κόκκινης σανδαράχης που ονομάζεται pararealgar. Η ανίχνευση του ορυκτού αυτού σε ζωγραφικά έργα δημιουργεί το ερώτημα αν πρόκειται για προϊόν αλλοίωσης μετά την αρχική δημιουργία του έργου ή αν ο καλλιτέχνης χρησιμοποίησε από την αρχή το pararealgar σαν κίτρινη χρωστική.

David, Α.R, Edwards, H.G.M., Farwell, D.W. and De Faria D.L.A., 2001. Raman Spectroscopic Analysis of Ancient Egyptian Pigments, Archaeometry 43(4), 461-473.

Κιννάβαρη

2007-05-14T13:58:00.000+03:00

Η κιννάβαρη είναι το κύριο μετάλλευμα του υδράργυρου (θειούχος υδράργυρος, HgS), με χρωματισμούς από έντονο κόκκινο μέχρι πορτοκαλοκόκκινο. Η λέξη κιννάβαρη είναι μάλλον Ινδικής προέλευσης και σημαίνει «το αίμα του δράκου» ή «κόκκινη ρητίνη». Ήταν γνωστή στους αρχαίους Έλληνες από τον 6ο αιώνα π.Χ. αλλά κατά περίεργο τρόπο δεν έχει ανιχνευθεί η χρήση της στην αρχαία Αίγυπτο. Η κύρια πηγή για την προμήθεια κιννάβαρης σύμφωνα με το Θεόφραστο αλλά και τον Πλίνιο, ήταν κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους η Ισπανία (θέση Sisapu ή Sisopo). Η τιμή πώλησής του μάλιστα οριζόταν με νόμο ώστε να μην γίνει υπερβολικά υψηλή. Μικρά κομμάτια του μεταλλεύματος σύμφωνα με τον Βιτρούβιο κονιοποιούνταν σε πέτρινο γουδί και παραγόταν σκόνη, η οποία αποτελούσε και τη χρωστική ύλη.
Το βερμιγιόν είναι ο συνθετικός θειούχος υδράργυρος. Δεν ξέρουμε ακριβώς πότε έγινε η σύθνεσή του για πρώτη φορά, αλλά σίγουρα ήταν γνωστή η μέθοδος σύνθεσής του τον 8ο μ.Χ. αιώνα γιατί περιγράφεται σε κείμενα αλχημιστών. Η εφεύρεση του βερμιγιόν θεωρείται σταθμός στην πρακτική και εξέλιξη της ζωγραφικής από τον 12ο αιώνα και μετά. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ οτι δεν υπάρχει αξιόπιστος τρόπος διάκρισης της φυσικής από την συνθετική κιννάβαρη. Η ανομοιομορφία των κόκκων καθώς και η παρουσία κόκκων από αδρανή υλικά υποδεικνύει φυσική προέλευση.

Κιννάβαρη Ουκρανίας και Κυργιστάν

Ο θειούχος υδράργυρος σε κανονικές συνθήκες κρυσταλλώνεται σε δύο μορφές, α-HgS και α΄-HgS, οι οποίες έχουν και διαφορετικό χρώμα. Η πρώτη είναι κόκκινη και η δεύτερη μαύρη. Η μετατροπή της α-κόκκινης σε α΄-μαύρη κιννάβαρη επιταχύνεται με την απορρόφηση φωτός μήκους κύματος από 400 έως 570 nm (είναι ημιαγωγός με ενεργειακό χάσμα ~2eV).

Feller, Robert. Artists' Pigments: A Handbook of their History and Characteristics. Volume 2. Cambridge University Press, 1992.

Thompson, D.L., 1998. Οι τεχνικές και τα υλικά της μεσαιωνικής ζωγραφικής. Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα.

Μπλε ultramarine

2007-05-13T00:12:00.000+03:00

Μπλε χρωστική που παρασκευάζεται από το ορυκτό λαζουρίτης, το οποίο βρίσκεται σε μεγάλη ποσότητα στο πέτρωμα αζουρίτης (lapis lazuli = λίθος (Λατινικά) + μπλε (Περσικά)). Η κύρια πηγή του πετρώματος βρισκόταν στο Αφγανιστάν, στα αρχαία λατομεία του Badakshan, τα οποία πρωτο-χρησιμοποιήθηκαν το 6.000 π.Χ. Το υλικό μεταφερόταν αρχικά στην Αίγυπτο και από εκεί στην Ευρώπη. Η επωνυμία ultramarine προέρχεται πιθανώτατα από την εισαγωγή όχι μόνο της πρώτης ύλης αλλά και της συνταγής παρασκευής του από περιοχές «πέρα από τις θάλασσες». Γι’ αυτό και ήταν πολύ ακριβή χρωστική, κάποια εποχή πιο ακριβή και από το χρυσάφι.
Το ορυκτό λαζουρίτης είναι χημικά η πιο σύνθετη ορυκτή χρωστική. Πρόκειται για ένα σύνθετο θειικό-πυριτικό άλας του νατρίου-ασβεστίου, στο οποίο τα άτομα του πυριτίου αντικαθίστανται στο πλέγμα από άτομα θείου. Στα άτομα αυτά του θείου οφείλεται και το φωτεινό μπλε χρώμα του λαζουρίτη. Στην πιο έντονα χρωματισμένη ποικιλία η αντικατάσταση ατόμων πυριτίου από άτομα θείου φτάνει το 0,7%.
Ο αζουρίτης, ακόμα και στην καλύτερή του ποιότητα, εμπεριέχει κρυστάλλους ασβεστίτη ή σιδηροπυρίτη (FeS2), οι οποίοι αλλοιώνουν το χρώμα του. Για το διαχωρισμό των μπλε κόκκων του λαζουρίτη από τους άλλους δεν αρκεί η απλή έκπλυση αλλά αρκετά περίπλοκες διαδικασίες που ήταν άγνωστες στην Ευρώπη πριν από το 13ο αιώνα. Η συνταγή είναι πιθανώτατα αραβικής προέλευσης και συνίσταται στην ανάμιξη της σκόνης αζουρίτη με ζύμη από κερί, λάδι και ρητίνη και πλάσιμο της ζύμης αυτής μέσα σε νερό ή αλυσίβα, ώσπου να ελευθερωθούν οι μπλε κόκκοι. Ο διαχωρισμός επιτυγχάνεται τελικά, μάλλον λόγω της διαφορετικής απορρόφησης των λιπαρών ουσιών από τον λαζουρίτη.

Λαζουρίτης Αφγανιστάν, Βαϊκάλης και Χιλής

Από το 1828 μ.Χ. άρχισε να χρησιμοποιείται το τεχνητό μπλε ultramarine το οποίο παραμέρισε σημαντικά τη φυσική χρωστική. Η τεχνητή χρωστική εμφανίζει μικρότερους και ομοιομεγέθεις κόκκους σε σχέση με τη φυσική και δεν περιέχει τους χαρακτηριστικούς κρυστάλλους ασβεστίτη και σιδηροπυρίτη, που αποτελούν τυπική πρόσμιξη στο φυσικό προϊόν. Ο καλύτερης ποιότητας αζουρίτης προέρχεται και σήμερα από την ίδια περιοχή του Αφγανιστάν που εξαγόταν και κατά την αρχαιότητα. Το 1851 όμως ανακαλύφθηκε ένα πολύ μεγάλο κοίτασμα αζουρίτη κοντά στη λίμνη Βαϊκάλη, το οποίο τροφοδοτεί επίσης την παγκόσμια αγορά.

Burgio, L., Melessanaki, K., Doulgeridis, M., Clark, R.J.H. and Anglos, D., 2001. Pigment identification in paintings employing laser induced breakdown spectroscopy and Raman microscopy. Spectrochimica Acta: Part B 56, 905-913.

Thompson, D.L., 1998. Οι τεχνικές και τα υλικά της μεσαιωνικής ζωγραφικής. Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα.

Πράσινη γη

2007-05-12T13:54:00.000+03:00

Η πράσινη γη (terre verte) αποτελείται κυρίως από τα ορυκτά σελαδονίτη και γλαυκονίτη, τα οποία δίνουν χρώματα από γαλαζοπράσινο μέχρι κίτρινο-λαδί. Πρόκειται για διοκταεδρικούς μαρμαρυγίες, ο μεν σελαδονίτης πλούσιος σε μαγνήσιο, ο δε γλαυκονίτης πλούσιος σε σίδηρο. Ο γλαυκονίτης είναι περισσότερο διαδεδομένος και εμφανίζει πρασινωπό χρώμα ανάλογα με την κατανομή δισθενούς και τρισθενούς σιφήρου στην κρυσταλλική δομή του. Το όνομά του –γλαυκός- σημαίνει στα αρχαία ελληνικά γαλαζοπράσινος. Βρίσκεται στη φύση σε περιεκτικότητες που σπάνια υπερβαίνουν το 50% ενός κοιτάσματος, οπότε χρειάζεται σειρά διαδικασιών για την εξαγωγή της χρωστικής.

Γλαυκονίτης

Οι πιο γνωστές πηγές πράσινης γης στην αρχαιότητα σύμφωνα με τον Βιτρούβιο και τον Πλίνιο ήταν η Σμύρνη και η Κυρήνεια της Λιβύης. Κατά το μεσαίωνα και την Αναγέννηση, το πιο φημισμένο κοίτασμα πράσινης γης βρισκόταν κοντά στη Verona της Ιταλίας γι’ αυτό και η χρωστική ονομάζεται συχνά πράσινο της Βερόνας (σχεδόν καθαρός γλαυκονίτης). Το κοίτασμα αυτό παρήγαγε χρωστική μέχρι το Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Άλλες πηγές πράσινης γης υπάρχουν στην Κύπρο (πολύ καλής ποιότητας) αλλά και χώρες της Βαλτικής, στη Βοημία, στην Κύπρο, Γαλλία, Ουγγαρία, Ρωσία κλπ.
Η πιο γνωστή χρήση της πράσινης γης είναι στον χρωματισμό των προπλασμών (τα κατώτερα χρωματικά στρώματα της σάρκας) στις Βυζαντινές εικόνες, για τα οποία υπάρχουν κείμενα του Αγίου Όρους ήδη από τον 11ο αιώνα.

Hradil, D., Grygar, T. Hradilova, J. and Bezdicka, P., 2003. Clay and iron oxide pigments in the history of painting. Applied Clay Science 22, 223-236.
Thompson, D.L., 1998. Οι τεχνικές και τα υλικά της μεσαιωνικής ζωγραφικής. Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα.

Χρωστικές οξειδίων του σιδήρου

2007-05-11T14:20:00.000+03:00

Οι φυσικές χρωστικές του σιδήρου παράγονται από τα τρία οξείδιά του: τον αιματίτη, το λειμωνίτη και το μαγνητίτη. Ο αιματίτης είναι άνυδρο οξείδιο δισθενούς σιδήρου και δίνει χρωστικές με κόκκινη απόχρωση. Ο όρος λειμωνίτης περιλαμβάνει όλα τα ορυκτά των ένυδρων οξειδίων του σιδήρου (FeO(OH)) και δίνει χρωστικές με αποχρώσεις από ανοιχτό κίτρινο ως σκούρο καφέ. Οι ώχρες, οι σιέννες και οι όμπρες προέρχονται από λειμωνιτικά κοιτάσματα.
Η ώχρα είναι πηλός εμπλουτισμένος με ένυδρα οξείδια του σιδήρου (κυρίως γκαιτίτη) σε περιεκτικότητα μεγαλύτερη από 12%. Η ποσότητα των ένυδρων οξειδίων του σιδήρου καθορίζει την απόχρωση: κίτρινο, πορτοκαλί ή κόκκινο. Άλλες φάσεις που περιέχονται στην ώχρα είναι η χαλαζιακή άμμος, η κιμωλία, η γύψος και βαρύτες. Συνήθη ονόματα χρωστικών από κόκκινη ώχρα είναι το ινδικό κόκκινο, το κόκκινο της Πομπηίας, Terra Pozzuoli, κόκκινο της Τοσκάνης, κόκκινο της Βενετίας.

Χρυσή, καφέ, κόκκινη θερμή και κόκκινη ψυχρή ώχρα

Η σιέννα είναι ώχρα με μεγάλη περιεκτικότητα σε λειμωνίτες. Όταν μια σιέννα θερμαίνεται σε υψηλή θερμοκρασία (300 οC), ο λειμωνίτης χάνει το νερό που περιέχει και μετατρέπεται σε αιματίτη. Έτσι η σιέννα αποκτά πιο σκούρο χρώμα και ονομάζεται ψημένη σιέννα.
Η όμπρα διαφέρει από την ώχρα και τη σιένα, στο ότι εκτός από τα οξείδια του σιδήρου περιέχει και οξείδια του μαγγανίου. Η ψημένη όμπρα είναι όμπρα που έχει θερμανθεί και ο λειμωνίτης της έχει μετατραπεί σε αιματίτη.

Σιέννα (καφέ και πορτοκαλί) και όμπρα

Οι ώχρες, οι σιέννες και οι όμπρες είναι συνηθισμένα πετρώματα σε όλο τον κόσμο.
Στην κλασική αρχαιότητα η κύρια πηγή κόκκινης ώχρας ήταν ο Εύξεινος Πόντος και η καλύτερης ποιότητας ώχρα προερχόταν από την πόλη Σινώπη (Σινωπία ώχρα). Κατά το μεσαίωνα sinopia σήμαινε απλά κόκκινη ώχρα, όχι απαραίτητα καλής ποιότητας. Οι γαλλικές ώχρες θεωρούνται ιστορικά οι καλύτερες και περιέχουν 20% οξείδια σιδήρου. Υψηλής ποιότητας ώχρες παράγονται επίσης στο Izyumskyy της Ουκρανίας, στο Voronezh και το Lyubytinskoye κοντά στο Novgorod της Ρωσίας.
Η σιέννα πήρε το όνομά της από την εξαιρετικής διαφάνειας, κίτρινη γη της Σιέννας στην Τοσκάνη της Ιταλίας (μέχρι και 50% οξείδια σιδήρου). Η περιοχή αποτελούσε κέντρο παραγωγής της χρωστικής από την Αναγέννηση μέχρι το Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Σήμερα τα κοιτάσματα έχουν εξαντληθεί και νέες πηγές όπως η Σαρδηνία και η Σικελία έχουν αναδειχθεί.
Η όμπρα πήρε το όνομά της από την Umbria, περιοχή της Ιταλίας, που αποτελούσε αρχικά την πηγή παραγωγής της χρωστικής (45-70% οξείδια σιδήρου και 5-20% οξείδια μαγγανίου). Κατ΄ άλλους προέρχεται από την ιταλική λέξη ombra που σημαίνει σκιά. Σήμερα, το 80% περίπου της όμπρας που χρησιμοποιείται για παραγωγή χρωστικών προέρχεται από την Κύπρο (16% οξείδια του μαγγανίου).

Hradil, D., Grygar, T. Hradilova, J. and Bezdicka, P., 2003. Clay and iron oxide pigments in the history of painting. Applied Clay Science 22, 223-236.

Thompson, D.L., 1998. Οι τεχνικές και τα υλικά της μεσαιωνικής ζωγραφικής. Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα.

Ημερίδα ΕΑΕ - Δυο μέρες μετά

2007-05-10T15:53:00.001+03:00

Η ημερίδα έγινε τη Δευτέρα. Επιτυχημένα πιστεύουν οι περισσότεροι.
Πολλοί βέβαια διαμαρτυρήθηκαν για το ότι δεν προσκαλέστηκαν για να μιλήσουν. Αλλά πρέπει να το ξαναπούμε άλλη μια φορά οτι ο στόχος ήταν να υπογραμμιστούν τα προβλήματα και να κατατεθούν προτάσεις για τη λύση τους και όχι να παρουσιαστούν τα εργαστήρια που υπάρχουν στη χώρα. Αυτό θα γίνει κάποια άλλη φορά.
Το πρόγραμμα όμως ήταν τελικά βαρύ και κανείς δεν είχε κουράγιο για συζήτηση στο τέλος. Έτσι συμφωνήθηκε να κατατεθούν γραπτώς οι προτάσεις που παρουσιάστηκαν και από όσους παρουσιάστηκαν, να επεξεργαστούν από το ΔΣ της ΕΑΕ και μετά να συμφωνηθεί από όλους ένα τελικό κείμενο, ως το συμπέρασμα της ημερίδας.

Προσωπικά καρατάω κάποια πολύ σημαντικά γεγονότα και απόψεις που άκουσα τη Δευτέρα. Σταχυολογώ με αισιόδοξη και άλλες φορές μίζερη διάθεση μερικά:

1. Τα εργαστήρια που ασχολούνται με τη φυσικοχημική μελέτη αρχαιολογικού υλικού πληθαίνουν καθημερινά. Σε πέντε χρόνια, θα ΄χει καταντήσει η κατάσταση όπως η ίδρυση ΑΕΙ και ΤΕΙ την προηγούμενη δεκαετία: κάθε πόλη και εργαστήριο αρχαιομετρίας κάθε χωριό και φορητή διάταξη ανάλυσης....Επισημαίνω κάτι που ξέρουμε όλοι που είμαστε χρόνια στο χώρο: το να έχεις μια διάταξη ανάλυσης δεν σημαίνει ότι μπορείς να κάνεις αρχαιομετρία. Η εμπειρία στο υλικό, στην τεχνική, στη φύση των αρχαιολογικών ερωτημάτων κλπ είναι αυτή που διαφοροποιεί έναν επιστήμονα υλικών από έναν επιστήμονα αρχαιολογικών υλικών.

2. Σχεδόν όλοι δεν συμπαθούν τον όρο "αρχαιομετρία". Με τι να τον αντικαταστήσουμε όμως; Προτείνω το "Επιστήμη Αρχαιολογικών Υλικών". Αυτό βέβαια δεν περιλαμβάνει τις γεωφυσικές μεθόδους, οι οποίες όμως έτσι κι αλλιώς είναι άλλου είδους προσέγγιση στα αρχαιολογικά προβλήματα.

3. Συμφωνήθηκε σχεδόν από όλους, ότι η ανάγκη ύπαρξης κεντρικού φορέα έρευνας με συντονιστικό κυρίως ρόλο είναι άμεση. Η ΕΑΕ, δια στόματος προέδρου, Νίκου Ζαχαριά πρότεινε την ίδρυση Εθνικού Συμβουλίου επιστήμης αρχαιολογικών υλικών. τώρα βέβαια η μίζερή μου πλευρά σκέφτεται: Δύο χρόνια να συζητήσουμε τον ακριβή ρόλο και να καταθέσουμε πρόταση και άλλα δύο να καταλήξουμε στη σύνθεση του και άλλα τρία για να παρθεί η απόφαση και άλλα τρία για να ενεργοποιηθεί...ίσον δεκαετία...δηλαδή εντελώς άμεση λύση.

4. Η κατάσταση στο ΥΠΠΟ, όσον αφορά στη συντήρηση έτσι όπως περιγράφηκε από την Αννίτα Μωραίτου είναι απογοητευτική.

5. Η απουσία των αρχαιολόγων ήταν επίσης απογοητευτική. Όπως είπε και η Ελένη Αλούπη δεν έχουν πειστεί τελικά ότι το προϊόν που τους πουλάμε είναι χρήσιμο για να ενδιαφερθούν γι΄ αυτό. Το περίεργο είναι ότι ταυτόχρονα, μερίδα αρχαιολόγων δια στόματος Νίνας Κυπαρίσση-Αποστολίκα και Ίριδας Τζαχίλη, συμφωνούν ότι διερχόμαστε σε φάση ωριμότητας της σχέσης μεταξύ αρχαιολόγων και επιστημόνων αρχαιολογικών υλικών.

6. Η πολιτιστική κληρονομιά θα συμπεριληφθεί ισότιμα ως τομέας έρευνας στο FP7. Να ναι καλά ο Ιωάννης Λυριτζής που είναι συνέχεια στον αγώνα.

7. Η ανάγκη ύπαρξης μεταπτυχιακού τμήματος με περιεχόμενο αποκλειστικά την επιστήμη αρχαιολογικών υλικών είναι επίσης άμεση. Γενικότερα, η διάχυση αυτού του είδους της γνώσης σε καθηγητές σχολείων και σχολικά βιβλία, είναι εξαιρετική ιδέα νομίζω.

8. Μπράβο στο ΔΣ της ΕΑΕ που διοργάνωσε την ημερίδα. Μακάρι να παραμείνουν άνεργοι, όσοι είναι άνεργοι, για να είναι συνέχεια "τσιτωμένοι" και έτοιμοι για τρέξιμο.

Αυτά έχω να υπογραμμίσω και άλλα που ίσως μου διαφεύγουν αυτή τη στιγμή, αλλά θα αποκρυσταλλωθούν στο τελικό κείμενο που θα προκύψει αφού τα συζητήσουμε.

Deadlines for FP7 proposals

2007-05-08T14:49:00.000+03:00

10 May
Socio-economic sciences and Humanities – deadline 1 FP7-SSH-2007-1 [€58.5m – total for both deadlines]

10 May
Research for the benefit of SMEs - Coordination and Support Actions Call 1 FP7-SME-2007-3 [€2m]

23 May
Science in Society FP7-SCIENCE-IN-SOCIETY-2007-1 [€21.798m]

31 May
Security FP7-SEC-2007-1 [€80.3m]

31 May
Coordination and Cooperation in the context of the ERA FP7-ERARESORG-2007-1-RTD [€0.2m]

31 May
Marie Curie Industry-Academia Partnerships and Pathways FP7-PEOPLE-2007-3-1-IAPP (Call expected 28 February) [€38.4m]

1 June
Research for the benefit of SMEs - Research for SME Associations Call 1 FP7-SME-2007-2 two-stage submission [€10m]

31 July
ERANET (Energy; Environment (including Climate Change); Health; Food, Agriculture, and Biotechnology; Nanosciences, Nanotechnologies, Materials and new Production Technologies; Transport (including Aeronautics)) FP7-ERANET-2007-RTD [€10.4m]

14 August
Marie Curie Intra-European Fellowships for Career Development FP7-PEOPLE-2007-2-1-IEF [72m]

14 August
Marie Curie International Outgoing Fellowships for Career Development FP7-PEOPLE-2007-4-1-IOF (call expected 28 February) [24m]

14 August
Marie Curie International Incoming Fellowships FP7-PEOPLE-2007-4-2-IIF (call expected 28 February) [24m]

24 August
Trans-national Collaboration among ERA-MORE members(ERA-MORE) FP7-PEOPLE-2007-5-3-ERA-MORE (call expected 24 May) [1m]

24 August
NCP 2007 FP7-PEOPLE-2007-5-4-NCP (call expected 24 May) [2m]

4 September
Research for the benefit of SMEs - Research for SMEs Call 1FP7-SME-2007-1 [€100m]

17 September
ERC Starting Independent Researcher Grant ERC-2007-StG Indicative date for full submissions for those successful in the first stage

25 September
Marie Curie Initial Training Networks FP7-PEOPLE-2007-1-1-ITN Indicative date for full submissions for those successful in the first stage

17 October
Marie Curie Co-funding of Regional, National and International Programmes FP7-PEOPLE-2007-2-3-COFUND (Call expected 19 June)

28 November
Research for the benefit of SMEs - Research for SME Associations Call 1FP7-SME-2007-2 Indicative date for full submissions for those successful in the first stage

29 November
Socio-economic sciences and Humanities – deadline 2 FP7-SSH-2007-1 [€58.5m – total for both deadlines]

Οι απαρχές της χρήσης χρωστικών

2007-05-05T14:28:00.000+03:00

Η χρήση των φυσικών γαιών ως χρωστικών ανάγεται στην εποχή της κατοίκησης των σπηλαίων, όταν ο προϊστορικός άνθρωπος χρησιμοποιούσε τα χρώματα που έβρισκε στη γη για να διακοσμήσει το σώμα του, τα ρούχα του ή τα τοιχώματα της σπηλιάς που χρησιμοποιούσε ως κατοικία. Έχουν βρεθεί δοχεία με κόκκινη χρωστική σε ταφές μέσα σε σπηλιές. Φημισμένες είναι άλλωστε οι απεικονίσεις ζώων στα σπήλαια του Lascaux της Γαλλίας (15.000 π.Χ.). Το χρώμα και ειδικότερα το κόκκινο που σχετίζεται με το αίμα, φαίνεται να ήταν άρρηκτα δεμένο με τελετουργίες και συμβολισμούς, ενσωματωμένους στην καθημερινή ζωή. Στις προϊστορικές αρχαιολογικές θέσεις σε όλο τον κόσμο είναι συνήθης η συσχέτιση του οικισμού ή της κατοικίας με κάποια κοντινή πηγή κόκκινης χρωστικής.

Εικονογραφίες ζώων στο σπήλαιο του Lascaux της Γαλλίας (15.000 π.Χ.)

Η παλέτα των ζωγράφων του Lascaux, όπως φαίνεται παραπάνω ήταν βέβαια περιορισμένη: κόκκινο, μαύρο και κίτρινο. Τα κόκκινα, κίτρινα και καφέ χρώματα προέρχονταν από λειμωνίτη και αιματίτη (ώχρες και σιέννες – οξείδια του σιδήρου) ενώ το μαύρο από ορυκτά του μαγγανίου και κάρβουνο. Οι ανασκαφές στη γύρω περιοχή υποδεικνύουν ότι οι κάτοικοι των σπηλαίων αυτών έπρεπε να διανύσουν απόσταση 25 μιλίων για να προμηθευτούν τις χρωστικές των οξειδίων του σιδήρου. Οστά ζώων καθώς και μικρές λακούβες στο δάπεδο με ίχνη χρωστικών δίνουν στοιχεία για τη διαδικασία παρασκευής των χρωμάτων. Το νερό, οι χυμοί φυτών, τα ούρα, το ζωικό λίπος, το αίμα είναι πιθανοί φορείς των χρωστικών. Πιθανολογείται ότι το αρχικό σχέδιο γινόταν με κλαδιά ενώ το χρώμα απλωνόταν στα τοιχώματα με βούρτσισμα (βούρτσες από αλογότριχα, φτερά), επάλειψη, με επαφή των δακτύλων και ράντισμα (φυσώντας χρώμα μέσα από κούφια κέρατα).

Νωπογραφία από την Κνωσσό (η Παριζιάνα, 1.500 π.Χ.)

Στον αρχαίο κόσμο, οι χρωστικές οξειδίων του σιδήρου αποτελούσαν τα βασικά χρώματα των καλλιτεχνών από την Αίγυπτο ως την Ινδία και την Κίνα. Οι Μινωΐτες εισήγαγαν την τεχνική της νωπογραφίας (fresco), αναμιγνύοντας τις χρωστικές με νερό και απλώνοντάς τις σε επιφάνεια καλυμμένη με φρέσκο ασβέστη. Κατά το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, οι ορυκτές χρωστικές συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται. Η πράσινη γη, για παράδειγμα χρησιμοποιείται στο πρώτο στρώμα χρωματισμού της σάρκας (προπλασμός) στη Βυζαντινή αγιογραφία. Μεταξύ 1500 και 1900 μ.Χ. είναι επίσης πολύ δημοφιλής η χρήση γραφίδων από φυσική χρωστική, σε σχήμα μολυβιού, κομμένες απευθείας από το φυσικό πέτρωμα.

Από το 18ο αιώνα παρασκευάζονται κόκκινες χρωστικές οξειδίων του σιδήρου στο εργαστήριο (Mars Red). Συνθετικές κίτρινες χρωστικές οξειδίων του σιδήρου (χρώματα Mars) παρασκευάζονται επίσης από το 1920. Σήμερα η επιλογή χρήσης φυσικών ή τεχνητών χρωστικών είναι στη διάθεση του καλλιτέχνη και εξαρτάται βέβαια από την τεχνική που χρησιμοποιεί.

Νετρονική απεικόνιση

2007-05-05T12:49:00.000+03:00

Στη νετρονική απεικόνιση το αντικείμενο τοποθετείται μπροστά σε μια δέσμη θερμικών (αργών) νετρονίων και λαμβάνεται το είδωλό του πάνω σε φωτογραφική πλάκα. Η διαφορά μεταξύ σκοτεινών και φωτεινών περιοχών αντιστοιχεί σε διαφορά διαπερατότητας των νετρονίων στις συγκεκριμένες περιοχές.
Η τεχνική αυτή έχει δύο σημαντικά πλεονεκτήματα: α) Είναι μη καταστρεπτική και β) δίνει συμπληρωματικές πληροφορίες με την ακτινογραφία-Χ.

Οι ακτίνες X αλληλεπιδρούν κυρίως με τους ηλεκτρονικούς φλοιούς των ατόμων. Έτσι, η αλληλεπίδραση εξαρτάται από τον αριθμό των ηλεκτρονίων του στοιχείου δηλαδή τον ατομικό αριθμό Z. Τα βαριά στοιχεία όπως ο σίδηρος ή ο μόλυβδος προκαλούν μεγάλη εξασθένιση των ακτίνων Χ ενώ τα ελαφρά όπως ο άνθρακας, το οξυγόνο και το υδρογόνο είναι σχεδόν διάφανα στις ακτίνες Χ.
Τα νετρόνια όμως είναι ηλεκτρικά ουδέτερα και δεν αλληλεπιδρούν με τους φλοιούς των ατόμων. Έτσι, δεν υπάρχει εξάρτηση της αλληλεπίδρασής τους από τον ατομικό αριθμό των στοιχείων που συναντούν κατά τη διαδρομή τους μέσα στην ύλη. Αλληλεπιδρούν μόνο με τους πυρήνες των ατόμων. Κάποιοι πυρήνες όπως αυτοί του βορίου, λιθίου, καδμίου και γαδολινίου απορροφούν τα νετρόνια ενώ αυτοί του αλουμινίου ή του μολύβδου είναι σχεδόν διάφανοι στα νετρόνια. Άλλοι πυρήνες όπως αυτοί του υδρογόνου προκαλούν απόκλιση του νετρονίου από την ευθύγραμμη τροχιά του.

Σύγκριση πιθανότητας αλληλεπίδρασης ακτίνων Χ και νετρονίων με επιλεγμένα στοιχεία

Σύμφωνα με τα παραπάνω, η ραδιογραφία νετρονίων «βλέπει» υλικά που περιέχουν υδρογόνο όπως το νερό, κεραμικά από ενάλια ανασκαφή, οργανικά υλικά όπως το ξύλο, τα φυτά, οι σπόροι, υπολείμματα φυτών, δέρμα, ύφασμα, χαρτί, ρητίνες συγκόλλησης, πίσσα κλπ. «Βλέπει» επίσης μέταλλα όπως ο χαλκός, ο ψευδάργυρος, ο σίδηρος και ο μόλυβδος, γεγονός που διευκολύνει τη διερεύνηση του εσωτερικού χοντρών μεταλλικών τοιχωμάτων, που δεν είναι προσπελάσιμα από τις ακτίνες Χ.

Νετρονική απεικόνιση (αριστερά) και ακτινογραφία Χ (δεξιά) ενός Ρωμαϊκού κράνους με πολλές μεταγενέστερες συμπληρώσεις. Είναι φανερό oτι ενώ η ακτινογραφία Χ διακρίνει τα μεταλλικά μέρη του αντικειμένου, η νετρονική απεικόνιση διακρίνει τα ξύλινα τμήματα και το δέρμα στο γείσο (Lehman et al. 2005, Nuclear Instruments and Methods in Physics Research A, 542: 68-75).

Φωτογραφία μπρούτζινου αγαλματιδίου του Όσιρι (αριστερά), ακτινογραφία Χ (στη μέση) και νετρονική απεικόνιση (δεξιά). Το μπρούτζινο περίβλημα του αγαλματίδιου είναι σχεδόν πλήρως γεμισμένο με μόλυβδο. Η ακτιογραφία Χ δεν ανιχνεύει τίποτε άλλο παρά μόνο ένα κενό στο κεφάλι όπου δεν υπάρχει μόλυβδος αλλά πηλός. Στη νετρονική απεικόνιση, αφενός μπορεί να μετρηθεί το πάχος του μπρούτζινου περιβλήματος αφετέρου ανιχνεύονται τόσο οι κοιλότητες χωρίς μόλυβδο όσο και η συγκόλληση του κεφαλιού με το σώμα με οργανική κόλλα μετά τη συντήρηση (Rant et al., 2005. Proceedings of the 8th International Conference of the Slovenian Society for Non-Destructive Testing, 181-188).

Διοξείδιο του θείου και μνημεία

2007-05-04T16:40:00.000+03:00

Τη δεκαετία του 80 είχε δημιουργηθεί μεγάλο ζήτημα για την αυξημένη συγκέντρωση διοξειδίου του θείου στην ατμόσφαιρα της Αθήνας. Η φθορά λόγω γυψοποίησης των μαρμάρων της Ακρόπολης έγινε παράδειγμα των καταστροφικών επιδράσεων της ρύπανσης στην πολιτιστική κληρονομιά και η εικόνα της κόμης της Καρυάτιδας με γύψο πάχους μέχρι και 1,5 χιλιοστών στην επιφάνειά της, έκανε το γύρο του κόσμου. Οι Καρυάτιδες τελικά μπήκαν σε κλωβό αζώτου και ο κόσμος έχει μείνει με την ιδέα ότι η ατμόσφαιρα της Αθήνας είναι σταθερή στην κατάσταση του 80.
Η κατάσταση όμως είναι εντελώς διαφορετική. Κατ΄ αρχήν, το πρόβλημα των αυξημένων συγκεντρώσεων του διοξειδίου του θείου υπήρχε στις περισσότερες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Με τις αυστηρούς κανονισμούς που επιβλήθηκαν όμως από την ΕΕ οι τιμές του SO2 μειώθηκαν περίπου κατά 60% μέσα σε 15 χρόνια. Αυτό φαίνεται καθαρά στο παρακάτω σχήμα. Ο κύριος λόγος της πτώσης αυτής στις ελληνικές μεγαλουπόλεις είναι η βελτίωση της ποιότητας των καυσίμων (πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης).

Δεδομένα: ΥΠΕΧΩΔΕ (http://www.minenv.gr), European Environment Agency (http://europa.eea.eu.int).

Η άμεση συνέπεια της παραπάνω παρατηρούμενης πτώσης είναι και η αύξηση του pH της βροχής στην Αθήνα. Τη δεκαετία του 80 η οξύτητα της βροχής στην Αθήνα συζητήθηκε πολύ αλλά η ελάττωση της έντασης του φαινομένου όχι. Στο παρακάτω διάγραμμα δίνεται το pH τις βροχής στην Αθήνα τις χρονιές 1986-1987 και 1997-1998.

Δεδομένα: Smirnioudi V.N. and Siskos P.A., 1992. Atmospheric Environment 26B(4): 483-490 και Kanellopoulou, E.A., 2001. Global Nest: The International Journal 3(1): 45-50).

Ο άνθρωπος του Piltdown

2007-05-02T21:21:00.000+03:00

Στα 1912, στο Piltdown του Essex, ένας Βρετανός, ερασιτέχνης αρχαιολόγος, ο Charles Dawson (1864-1916), ανακοίνωσε ότι βρήκε τμήματα κρανίου που ανήκει στον υποτιθέμενο Eoanthropus Dawsoni, τον χαμένο κρίκο στην αλυσίδα της εξέλιξης μεταξύ πιθήκου και ανθρώπου. Παρ’ όλο που από την αρχή δημιουργήθηκε έντονη συζήτηση σχετικά με την εγκυρότητα της συναρμολόγησης των ευρημάτων, η καταφανής απόδειξη ότι επρόκειτο για απάτη ήρθε στο φως μόλις το 1953.
Τα ευρήματα αποτελούνται από ένα κρανίο ανθρώπου που έζησε την εποχή του μεσαίωνα, μια κάτω σιαγόνα ενός ουραγκοτάγκου 500 ετών και τα απολιθωμένα δόντια ενός χιμπατζή.
Η πρώτη ένδειξη της απάτης ήταν τα δόντια. Μερικά από αυτά είχαν λιμαριστεί ώστε να ταιριάζουν τα ανοίγματα μεταξύ άνω και κάτω σιαγόνας αλλά και για να αλλάξει το σχήμα τους επειδή τα δόντια των χιμπατζήδων έχουν διαφορετικό σχήμα από τα ανθρώπινα. Τα ίχνη της λίμας ανιχνεύθηκαν στο μικροσκόπιο. Επίσης, τα οστά είχαν πατιναριστεί τεχνητά ώστε να μοιάζουν με αρχαία. Βρέθηκε ότι πλύθηκαν με διαλύματα θειικού σιδήρου και χρωμικού οξέος.
Η δεύτερη ένδειξη ήταν η σχετική τους χρονολόγηση με την τεχνική της απορρόφησης φθορίου. Τα θαμμένα οστά απορροφούν φθόριο από τα υπόγεια νερά που διαβρέχουν το χώμα της ταφής. Όσο περισσότερο φθόριο έχει απορροφήσει ένα οστό, τόσο μεγαλύτερη ηλικία έχει. Φυσικά, η μέθοδος δεν μπορεί να δώσει απόλυτες ηλικίες παρά μόνο να προσδιορίσει αν δύο οστά θαμμένα στην ίδια περιοχή είναι σύγχρονα ή έχουν διαφορά ηλικίας. Η τεχνική δεν έχει μεγάλη ακρίβεια αλλά η διαφορά στην ηλικία του κρανίου και της σιαγόνας επιβεβαιώθηκε και με άνθρακα 14.
Η υπόθεση του ανθρώπου του Piltdown θεωρείται η μεγαλύτερη απάτη στην ιστορία της αρχαιολογίας κυρίως γιατί αποκαλύφθηκε μετά από 41 ολόκληρα χρόνια. Ήταν επίσης πολύ σημαντική γιατί αποπροσανατόλισε τις απόψεις για τη θεωρία της εξέλιξης για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στη φωτογραφία δίνεται συναρμολογημένο το κρανίο του ανθρώπου του Piltdown από το http://www.detectingdesign.com/earlyman.html.

Το κείμενο γράφτηκε ως συνοπτική απάντηση σε ερώτηση φοιτήτριας του ΤΕΙ ΑΘήνας.

Ο αρπιστής του Metropolitan

2007-04-25T20:32:00.000+03:00

Ο Βρεττανός ζωγράφος John Craxton μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας, αμφισβήτησε την αυθεντικότητα μαρμάρινου κυκλαδικού ειδωλίου του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης. Το ειδώλιο που παριστάνει αρπιστή χρονολογείται στα 2800-2700 π.Χ. και εκτιμάται στα 3 εκατομμύρια δολάρια.

Αρπιστές: του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης (αριστερά) και του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου (δεξιά)

Ο Craxton, επίτιμος Βρετανός πρόξενος στην Κρήτη, ισχυρίζεται ότι κάποιος βοσκός Άγγελος Κουτσούπης του ομολόγησε ότι εκείνος έφτιαξε το ειδώλιο τη δεκαετία του 40 και το άφησε στο βυθό ποταμού για 6 μήνες για να παλαιωθεί. Του είπε ακόμα ότι η κατασκευή του ειδωλίου του ζητήθηκε από αρχαιοπώλη που ονομαζόταν Ζουμπουλάκης, και ο οποίος του έστειλε φωτογραφίες από τον αρπιστή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στην Αθήνα. Οι υπεύθυνοι του Μητροπολιτικού Μουσείου υποστηρίζουν οτι όντως αγόρασαν το ειδώλιο από τον συγκεκριμένο αρχαιοπώλη το 1947 αλλά έχουν "αδιαμφισβήτητες τεχνικές αποδείξεις ώστε να πιστεύουν οτι ο αρπιστής είναι αυθεντικός". Αμφιβολίες για την αυθεντικότητα του αντικειμένου έχουν διατυπωθεί και από τον Oscar White Muscarella, αρχαιολόγο του Μητροπολιτικού Μουσείου, στο βιβλίο του "Lie Became Great: The Forgery of Ancient Near Eastern Cultures" (Εκδόσεις Styx, 2000).

The Sunday Times, Sun 31 Dec 2000. Artist claims “ancient” icon is 1940s fake, p. 8.

...και όλα αυτά συμβαίνουν επειδή δεν υπάρχει τεχνική χρονολόγησης των λίθινων αντικειμένων...

ΗΜΕΡΙΔΑ "Θετικές επιστήμες και αρχαιολογικά υλικά: Οι φορείς της έρευνας συζητούν και προτείνουν"

2007-04-24T17:59:00.000+03:00

7 Μαΐου 2007
Αμφιθέατρο ΥΠ.ΠΟ.
Μπουμπουλίνας 20-22

Αρ. Πρωτ. 48/2007, Αθήνα, 21 Απριλίου 2007

Η Ελληνική Αρχαιομετρική Εταιρεία, με τη ευκαιρία της φετινής συμπλήρωσης 25 χρόνων από την ίδρυσή της, είχε την ιδέα και την πρωτοβουλία της πραγματοποίησης της Ημερίδας - Συνεύρεσης των φορέων που δραστηριοποιούνται στην έρευνα, εφαρμογή και διδασκαλία των εφαρμογών των θετικών επιστημών στα αρχαιολογικά υλικά.
Ένα τέταρτο του αιώνα πέρασε, στην διάρκεια του οποίου ο τομέας της ‘αρχαιομετρίας’ στην Ελλάδα, πέρασε από την αρχική περίοδο της μερικής- έως πλήρους -ενασχόλησης λίγων αρχικά ανθρώπων, στην σημερινή ύπαρξη περίπου μιας δεκάδας καθιερωμένων ερευνητικών εργαστηρίων, καθώς και στη διδασκαλία σημαντικού αριθμού προπτυχιακών και μεταπτυχιακών μαθημάτων. Αλλά, ακόμα πιο σημαντικό από τα παραπάνω, είναι το ότι στα λίγα αυτά χρόνια καθιερώθηκε η χρήση των θετικών επιστημών ώστε να απαντώνται ερωτήματα χρονολόγησης, χαρακτηρισμού, ταυτοποίησης, προέλευσης υλικών και τέχνεργων, κ.ά, μέσα από διεπιστημονικές προσεγγίσεις ειδικών όλων των ειδικοτήτων (αρχαιολόγων, συντηρητών, φυσικών, μηχανικών, γεωλόγων, ...).
Παρατηρώντας τα ερευνητικά αποτελέσματα εργασιών, των τελευταίων ετών, στα αμιγή περιοδικά του κλάδου (Archaeometry, Journal of Archaeological Science, Journal of Cultural Heritage, Journal of Mediterranean Archaeology & Archaeometry, κ.ά) διαπιστώνουμε ΑΦΕΝΟΣ μια διαρκή και ενθαρρυντική αύξηση των ερευνητικών ομάδων, ατόμων και φορέων στα αντικείμενα του κλάδου.
ΑΦΕΤΕΡΟΥ σημειώνουμε κάποιες γενικότερες τάσεις που καταδεικνύουν την εφευρετικότητα, ζωντάνια και ανάπτυξη των ερευνητικών θεμάτων, όπως
- την ανάγκη για διευρυνόμενη χρήση μη-καταστροφικών και περισσότερο προσιτών τεχνικών και οργανολογιών.
- την επέκταση σε νέους ερευνητικούς τομείς (βιομοριακή αρχαιολογία και παλαιοπεριβάλλον)
- την τάση για διεπιστημονική, πολυπαραμετρική διαχείριση των ζητημάτων της Πολιτισμικής Κληρονομιάς
- την ανάγκη για χρηματοδοτήσεις δράσεων μέσα από μεγάλες Προκηρύξεις-Προγράμματα.

Η Ημερίδα ευχόμαστε να αποτελέσει το έναυσμα για στενότερη, περισσότερο επιτυχημένη και ουσιαστικότερη συνεργασία των φορέων της.

Η Ημερίδα προσδοκά σε προτάσεις προς την κατεύθυνση της καλύτερης προβολής και δημοσιοποίησης των αποτελεσμάτων και ωφελιμότητας του κλάδου, με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινωνικού συνόλου και την προαγωγή της Πολιτισμικής Κληρονομιάς.

Στην ουσία των θεμάτων της Ημερίδας βρίσκεται το κάλεσμα για την κατάθεση συγκροτημένων προτάσεων από τους συμμετέχοντες προς την κατεύθυνση της καλύτερης διαχείρισης, προβολής και συντονισμού των επιμέρους δράσεων σε εθνικό επίπεδο. Οι επιμέρους προτάσεις μπορούν να απευθύνονται συγκεκριμένα:
1) προς τους αρχαιολογικούς φορείς (Κεντρική Υπηρεσία Υπ. Πολιτισμού, Περιφερειακές Υπηρεσίες, Εποπτευόμενοι Φορείς),
2) το Υπουργείο Παιδείας (Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας και Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, Προγράμματα Σπουδών ΑΕΙ/ΤΕΙ, ΕΠΕΑΕΚ, ..)
3) τους ερευνητικούς φορείς (Υπ. Ανάπτυξης, Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας και Τεχνολογίας, Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου και Ιδιωτικού Δικαίου).

Με εκτίμηση
Το Δ.Σ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Έναρξη – Χαιρετισμοί
09:30 – 10:00
Ν. Ζαχαριάς
Πρόεδρος Οργανωτικής Επιτροπής / Ε.Α.Ε.
Γ. Ζαχόπουλος
Γενικός Γραμματέας ΥΠΠΟ

1η Ενότητα - Υπουργείο Πολιτισμού

10:00 – 10:40
Προεδρείο
Ν. Κυπαρίσση-Αποστολίκα, Θ. Βάκουλης

Ομιλητές
Δρ. Ν. Κυπαρίσση - Αποστολίκα
Υπουργείο Πολιτισμού, Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας

Δρ. Ν. Μίνως
Υπουργείο Πολιτισμού, Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεώτερων Μνημείων

Αν. Καθ. Ι. Τζαχίλη
Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης

2η Ενότητα – Υπουργείο Παιδείας
10:40 – 12:00
Προεδρείο
Γ. Λυριτζής, Γ. Φακορέλλης

Ομιλητές
Καθ. Ι. Λυριτζής
Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Καθ. Τ. Μοροπούλου
Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ

Καθ. Γ. Τσόκας
Τμήμα Γεωλογίας, ΑΠΘ

Καθ. Π. Θεουλάκης
ΤΕΙ Αθήνας, Τμήμα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης

διάλειμμα - καφές 12:00 – 12:20

3η Ενότητα – Ερευνητικά Κέντρα
12:20 – 13:20

Προεδρείο
Γ. Μπασιάκος, Μ. Γεωργακοπούλου

Ομιλητές
Β. Κυλίκογλου, Ερευνητής
Ινστιτούτο Επιστήμης Υλικών, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος

Ν. Τσιρλιγκάνης, Ερευνητής
Ινστιτούτο Πολιτιστικής και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας, Ξάνθη

Δ. Άγγλος, Ερευνητής
Ι.Η.Δ.Λ., Ινστιτούτο Τεχνολογίας και ’Ερευνας, Ηράκλειο Κρήτης

4η Ενότητα – Ξένες Αρχαιολογικές Σχολές – Ιδιωτικοί Φορείς
13:20 – 14:20

Προεδρείο
Κ. Πολυκρέτη, Ε. Αλούπη

Ομιλητές
Δρ. S. Fox

Αμερικάνικη Σχολή Κλασσικών Σπουδών Αθήνας, Εργαστήριο Wiener

Δρ. Β. Kυριατζή

Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή της Αθήνας, Εργαστήριο Fitch

Δρ. Α. Αλούπη
Thetis Authentics Ltd.

διάλειμμα – γεύμα
14:20 – 15:00

Κλείσιμο Ημερίδας – Συζήτηση
15:00 – 17:00

Προεδρείο
Ν. Κυπαρίσση, Ν. Ζαχαριάς

Πεντάλεπτες Τοποθετήσεις – Παρουσιάσεις (15:00-16:30):

Καθ. Δ. Κοντοπούλου
Τμήμα Γεωλογίας, Α.Π. Θεσσαλονίκης

Λέκτ. Σ.Μ. Βαλαμώτη
Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Α.Π. Θεσσαλονίκης

Επ. Καθ. Κ. Ιωαννίδης, Α. Οικονόμου, Δρ. Κ. Σταμούλης, Δρ. Χ. Παπαχριστοδούλου
Τμήμα Φυσικής, Παν/μίου Ιωαννίνων

Α. Καρύδας, Ερευνητής
Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος

Δρ. Σ. Σωτηροπούλου, Δρ. Γ. Καραγιάννης
ΙΔΡΥΜΑ «ΟΡΜΥΛΙΑ» - Διαγνωστικό κέντρο έργων τέχνης

Δρ. Ε. Χιώτης, Δρ. Γ. Οικονόμου, Δρ. Π. Τσόμπος
Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, Αθήνα

Δρ. Γ. Φακορέλλης
Διδάσκων Τμήματος ΙΑΚΑ, Παν/μιο Θεσσαλίας

Δρ. Ε. Νοδάρου
INSTAP Study Center for East Crete

Δρ. Ι. Ηλιόπουλος
Τμήμα Γεωλογίας, Παν/μιο Πατρών

Γ. Μωραΐτου
International Institute for Conservation (IIC) – Ελληνικό Τμήμα

Δρ. Γ. Βαρουφάκης
Ναϊάδων 102, Π. Φάληρο, 17 562 Αττική